SI DO TA KRYEJ HAXHXHIN

 

Boton: Biblioteka - » Jâ-sîn-36 « - Gostivar
copyrights © Biblioteka - » Jâ-sîn-36 « - Gostivar

 

 

 

Për botuesin: Tasin Bajrami

 

Redaktor: Qufli Osmani

 

Recensues: Mustafa Osmani 

               Hasan Hasani

                                                  Islam Nuredini

 

Redaktor gjuhësor: Mr. Ismail Elezi

 

Korrektor: Mirsad Rakipi

 

Përkujdesja kompjuterike: Mustafa Bajrami

 

 

Mustafa Osmani & Lutfi Muharemi

 

مناسك الحج

Si do ta kryej haxhxhin

 

 

 

Gostivar ,

Mars 1999

Dhul Hixhxheh 1419

 

 

NË VEND TË PARATHËNIES

 

Në emër të All-llahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit!

Falënderimi i takon All-llahut, Zotit të botërave. Zoti e bekoftë të Dërguarin Muhammedin u dhe familjen e tij, ashtu sikundër e bekoi Ibrahimin u dhe familjen e tij.

All-llahu Y është i Madhërueshëm dhe të gjitha lutjet i takojnë Atij.

Biblioteka »Jâ-sîn-36«, në vazhdimësinë e botimeve të saj me përmbajtje islame, ndjenë kënaqësi që ta zgjerojë dijen e muslimanëve me botime edhe të natyrës së kryerjes së obligimeve fetare, siç është haxhxhi, e aq më parë kur të kihet parasysh se haxhxhit, përkatësisht ibadeteve dhe ceremonive lidhur me haxhxhin, iu përshkruhet kinse janë imitim i paraardhësve të arabëve.

Për këtë arsye nuk duhet të qëndrojmë indiferentë, të painteresuar dhe të pakujdesshëm ndaj tyre, po duhet t`ua japim rëndësinë e duhur.

Është e vërtetë se shumë sende të dobishme në këtë jetë, për shkak se nuk u dihet vlera dhe nuk dihet mënyra se si mund të nxirret ndonjë dobi prej tyre, konsiderohen gjëra të kota, saqë nganjëherë njeriut i shkaktojnë edhe dëme të mëdha, si ndëshkim pse nuk ia di vlerën.

Shpresojmë se ky dhe librat me përmbajtje të ngjashme do ta ngacmojnë sadopak kërshërinë e lexuesve dhe do ta ngrenë vetëdijësimin e besimtarëve të fesë islame.

Veç tjerash, qëllimi ynë është që ky punim t’u ndihmojë atyre që do të nisen në këtë rrugë apo në kryerjen më të drejtë të këtij obligimi.

Lusim All-llahun Y që të gjithë haxhilerëve t`ua lehtësojë këtë rrugë të bekuar dhe t`ua pranojë duatë.

 

 

 

 

 

 

HYRJE

Në Kur`anin Famëlartë theksohet udhëtimi i Ibrahimit u dhe familjes së tij në “tokën e jopjellore”, atje ku sot gjendet Mekka. Kur`ani nuk sqaron pse është ndërmarrë një hap i tillë edhe pse burimet e tjera historike konfirmojnë se shkaku i veprimit të tillë ishte xhelozia e Sarës, gruas së Ibrahimit u ndaj Haxheres, atëherë kur ajo ia lindi djalin - Ismailin u. Ajo xhelozi, thuhet mëtej, e shtyri Ibrahimin të ndërmarrë këtë hap, mirëpo e njëjta nuk na sqaron përse Ibrahimi e zgjodhi mu këtë vend të shkretë që në të ta lërë fëmijën e vet dhe nënën e tij? A thua nuk kishte vend tjetër i cili do t`u përgjigjej më tepër? Ekzistonin atëkohë vende të banuara dhe pjellore ku do të mund ta strehoj familjen.

Do të ishte e logjikshme që Ibrahimi u të drejtohej në ndonjë vend pjellor dhe të banuar ku do ta strehonte birin aq të pritur dhe aq të dëshiruar. Përse atëherë Ibrahimi u u drejtua këtu në këtë vend të shkretë? Nga kjo mund të kuptohet se, Ibrahimi u nuk ka vepruar sipas vullnetit të tij. Me siguri, kështu veproi sipas udhëzimit të All-llahut Y. Këtë mendim e mbështet edhe muhaddithi i njohur imam Buhariu, i cili ritregon nga Muhammedi u bisedën ndërmjet Ibrahimit u dhe Haxheres, atëherë kur ajo grua e dëgjueshme butë e pyet bash-këshortin përse e len në këtë shkretirë. Mirëpo, pasi edhe pas herës së tretë nuk merr përgjigje, e ka pasur të qartë shkakun, dhe i thotë: Domethënë, kështu të urdhëroi All-llahu!? »Po«, iu përgjigj Ibrahimi u. »Atëherë nuk do të jemi të humbur«, tha Haxhereja në formë ngushëllimi.

All-llahu ashtu deshti dhe i krijoi shkaqet. Në suren Ibrahim qëndron:

]رَبَّنَا إِنّيِ أَسْكَنتُ مِـنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنْ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنْ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ [

»Zoti ynë! Unë një pjesë të familjes sime e vendosa në një luginë, ku nuk ka bimë, e pranë shtëpisë tënde të shenjtë. Zoti ynë (i vendosa aty) që të falin namazin, pra bën që zemrat e disa njerëzve të mallëngjehen për ata, dhe, për të falënderuar me mirënjohje, furnizoi ata me fruta.«([1])

Kjo lutje e Ibrahimit u u pranua: buroi Zemzemi që në fillim t`i furnizojë Ismailin dhe nënën e tij, e më vonë siç na mëson historia, miliona njerëz. Zemzemi mundësoi jetën dhe banimin në atë luginë. Mandej All-llahu i urdhëroi Shokut të vet - Halilur-Rrahmanit, Ibrahimit u që me të birin Ismailin u ta ndërtojnë dhe pastrojnë Bejtull-llahun për haxhilerët.

  ]رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ[

»Zoti ynë, pranoje prej nesh, se me të vërtetë Ti je që dëgjon dhe di!« ([2])

Kështu kryhet urdhëri i Zotit dhe ajo shkretirë banohet dhe bëhet vend i sigurtë. Ai vend bëhet shumë i vizituar dhe nëpër shekuj, me zhvillimin e gjinisë njerëzore, do të luajë rol të rëndësishëm. Mu këtu qëndron edhe përgjigjja përse Ibrahimi u erdhi mu në këtë vend.

Megjithatë, kureshtja e lindur te njeriu vazhdon të gjurmojë edhe mëtej në historinë e errësuar dhe pyet a ekzistonte Qabeja edhe më parë, para Ibrahimit u? Në qoftë se ka ekzistuar, a ka ditur Ibrahimi u për të? Shumë është shkruar dhe folur rreth kësaj pyetjeje. Ekzistojnë aty edhe pohime kundërthënëse, madje edhe të kundërta me atë që ekziston në Kur`an.

Analizimi i ajetit të lartëpërmendur, kur Ibrahimi u thotë: »…e pranë shtëpisë tënde të shenjtë. Zoti ynë (i vendosa aty) që të falin namazin…« fitohet përshtypje se Ibrahimi u dinte për shenjtërinë e atij vendi dhe e quan »bejtul - muharrem« dhe se qëllimi i ardhjes është: që t`i luten dhe ta adhurojnë Zotin. Nga kjo mund të kuptohet se Ibrahimi u e ka pasur të njohur  edhe para ardhjes dhe se ajo shenjtëri nuk ndodh nga momenti i ndërtimit të Qabes, ngase kur iu drejtua të Lartëmadhëruarit, Qabeja ende nuk ishte e ndërtuar.

Komantatori i njohur i Kur`anit Alusi, duke komentuar këtë ajet, thotë se banimi i kësaj shkretire qe vetëm me qëllim afrimi kah All-llahu Y, që paraqet mendimin dhe zgjidhjen më të pranueshme. Prej aty rrjedh edhe përfundimi ynë në hijen e kuptimit të ajetit kur`anor se shenjtëria e atij vendi ka ekzistuar edhe para Ibrahimit u.

Nga teksti kur`anor mund të përfundohet se Ibrahimi u qe obliguar që, përpos ndërtimit të Qabes ta pastrojë për haxhilerët.

Ibrahimi u me të birin  Ismailin ndërtuan Qaben dhe e bënë vend për haxhxh e këtë e ndoqën arabët edhe pas vdekjes së tyre.

Qabeja gjithmonë paraqiste objekt haxhxhi, shenjtërie, pa marrë parasysh se gjatë historisë pati ndryshime të mëdha në besimin e arabëve dhe se ato u bën madje edhe idhujtarë. Disa historianë, gjatë sqarimit përse arabët u bën idhujtarë, mbështeten në faktin se arabët nga dashuria e madhe që e kishin ndaj godinës së Qabes dita-ditës filluan t`i marrin gurrëzit në shtëpi dhe dalëngadalë filluan të kalojnë në adhurimin e idhujve. Ashtuqë nga gjenerata në gjeneratë humbej feja e Ibrahimit dhe besimi në njëshmërinë e All-llahut Y dhe nga monoteizmi gjeneratat e mëvonshme kaluan në politeizëm, besim në shumë zotëra.

Tani parashtrohet pyetja: a thua rituali i kryerjes së haxhxhit të arabëve atëbotë kishte ndonjë ngjashmëri me haxhxhin e sotëm islam, a ka pasur pas Ibrahimit u edhe pejgamberë tjerë të cilëve u qe urdhëruar haxhxhi dhe, në fund, a thua Muhammedi u kryente haxhxhin para se t'i vinte shpallja?

Sipas transetimeve dhe të dhënave të shumta nga historia islame mund të vërtetohet se Muhammedi u para se të emigronte në Medine dhe para se të urdhërohet nga All-llahu Y haxhxhin e kryente ashtu siç e kryenin edhe arabët tjerë. »Vërtetohet nga Xhabiri, se i Dërguari i All-llahut tre herë kreu haxhxhin: dy herë para emigrimit dhe njëherë pas.« Gjithashtu edhe as`habi i njohur Abbasi thotë: »Muhammedi u tri herë kreu haxhxhin para shpërnguljes«. Këtë informatë e transmetojnë Ibën Maxheja dhe Hakimi. Gjithashtu edhe historiani Ibni Esiri vërteton se i Dërguari i All-llahut e ka kryer haxhxhin edhe para shpalljes, ngase Kurejshitët sipas traditës së tyre, nuk e lëshonin këtë rast. Përveç kësaj historianët islamë vërtetuan se Muhammedi u në Mine tre vjet me rradhë thirrte në monoteizëm (besim në një Zot).

Sa i përketë ceremonive të haxhxhit gjatë periudhës para shpalljes së Kur`anit, gjithashtu është konstatuar se haxhilerët e atëhershëm Qaben e vizitonin dhe e nderonin shumë; qëndronin në Arefat ashtu siç veprohet edhe sot, mandej qëndronin në Mine, hudhnin guralecat, ecnin me ecje të shpejtuar në mes Safasë dhe Merves. Thënë me fjalë tjera, ata formalisht i kryenin të gjitha ceremonitë të cilat i sanksionoi dhe pranoi Islami, me dallim se Islami e ndërroi qëllimin dhe esencën e haxhxhit.

Megjithatë, nëse përpiqemi që ceremonive të haxhxhit t`ua gjejmë shkakun e nismë, do të shohim se ka përplotë sqarime, ngase shumica e tyre është e lidhur me ndonjë ngjarje historike. Njashtu, po të donim të bëjmë një krahasim të këtyre ceremonive, ja se çfarë do të përfundonim:

1) IHRAMI, veshja e cila sot përbëhet prej dy pjesëve të pëlhurës së bardhë, ka lidhje me atë para shpalljes së Kur`anit, me dallim se Islami e ndërroi këtë rit të shëmtuar. Në realitet, në kohën para shpalljes së Kur`anit haxhiu tavafin e kryente krejtësisht i zhveshur. Idhujtarët konsideronin se atë ritual nuk mund ta kryejnë me teshat në të cilat kanë gabuar. Kjo ndodhi derisa Muhammedi u nuk proklamoi: »Nga ky vit Qaben nuk do ta vizitojnë idhujtarët, e as që do ta vizitojnë lakuriq«.

D.m.th., Islami pranoi një veshje të zakonshme, pra në përputhshmëri me parimet islame; urdhëroi mbulesën e nevojshme ashtu që të mos njihet kush është i klasës së lartë e kush është i klasës së ulët. Madje, u caktua veshje e cila do t`i barazojë besimtarët para All-llahut Y.

2) TAVAFI, të shkuarit rreth e rrotull Qabes, qoftë farz apo sunnet, është i ngjashëm me veprimin e arabëve të periudhës para shpalljes së Kur`anit. Në realitet, Qabeja, siç është e njohur dhe siç është thënë më parë, ishte vend i shenjtë edhe para Islamit dhe idhujtarët gjithë jetën fetare e lidhnin për Qaben. Ata, madje edhe shumë paraqitje shoqërore i ndërlidhin me Qaben. Kontratat e shkruara obligueshëm i depozitonin në Qabe; madje takoheshin dhe kontraktonin rreth Qabes. Ishte nder i madhë t`i shërbesh atij vendi të shenjtë. Pakëz mungonte të shkaktohej gjakderdhje atëherë kur ajo u rindërtua dhe kur duhej  të vendoset në vendin e vet »haxherul esvedi«. Të gjithë dëshironin ta kryejnë atë.

Tavafi është i përmendur në shumë vende në Kur`an. P.sh. në kaptinën El-Haxhxh, në ajetin 29 qëndron:

] ثُـمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ [

»Pastaj le të heqin papastërtinë e tyre, le t`i zbatojnë premtimet e veta dhe le të sillen (bëjnë tavaf) rreth shtëpisë së lashtë.« Apo në ajetin tjetër, ku thuhet:

] وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِي لِلطَّائِفِينَ [

»Përkujtoje kur Ne e udhëzuam Ibrahimin për në vendin e shtëpisë (Qabës): të mos më përshkruaj Mua shok, pastroje shtëpinë Time për ata që e vizitojnë (bëjnë tavaf)...« [3]

Qabeja, gjashtëmbëdhjetë muaj pas shpërnguljes së Muhammedit u prej Mekkës në Medine, me urdhërin e Zotit u caktua Kible (anë kah duhet kthyer gjatë kryerjes së namazit):

] فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ [

»Ktheje fytyrën tënde kah ana e xhamisë së shenjtë«.([4])

Me këtë Qabeja u bë anë drejtimi për besimtarët gjatë faljes së namazit dhe se namazi nuk është i vlefshëm po qe se besimtari në namaz nuk kthehet në drejtimin për të cilin beson se atje është Qabeja.

Domethënë ky ishte kulminacioni i shenjtërisë të cilin Islami ia përcaktoi Qabes.

3) SAFAJA DHE MERVA. Në Safa dhe Merve, dy brigje shkëmbore të cilat gjenden në afërsi të Qabes, në kohën para shpalljes së Kur`anit ishin dy idhuj të mëdhenj të cilët vizituesit i lëmonin me duar. Islami këtë ritual e hudhi poshtë dhe në Kur`anin Famëlartë qëndron:

] إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعآئِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ [

»`Safa` dhe `Merve` janë nga shenjat (për adhurim) e All-llahut, e kush e mësyen shtëpinë për haxhxh (Qaben për haxhxh), ose për umre (vizitë jashtë kohës së haxhxhit), nuk është mëkat për të t`i vizitojë ato dyja (të ecje në ato dy vende). E kush bën ndonjë të mirë vullnetarisht, s`ka dyshim se All-llahu është shpërblyes i gjithdijshëm«.([5])

Ecja e shpejtuar, e cila sot kryhet në mes Safasë dhe Merves, haxhiut ia përkujton Haxheren, nënën e Ismailit u dhe vrapimin e saj për të gjetur ujë që t`i japë fëmijës së saj të etshëm, para se All-llahu Y t`ua dhuronte.

Sipas kësaj, haxhiu duhet që gjatë kryerjes së këtij ibadeti, ta përkujtojë Haxheren, lutjet e saja drejtuar All-llahut.

ARAFATI. Qëndrimi në Arafat është gjithashtu një ibadet i trashëguar nga Ibrahimi u. Në realitet, atëherë kur Xhibrili e mësonte Ibrahimin u rreth ceremonive të haxhxhit, Ibrahimi iu përgjigj: »Areftu, areftu«, që d.m.th.: të njofta, të kuptova, - andaj nga kjo fjalë është quajtur edhe ky vend Arafat. Abbasi, Zoti qoftë i kënaqur me të, tregon se kjo ceremoni ka ekzistuar edhe në kohën para shpalljes së Kur`anit. Ky është një verzion sqarimi, mirëpo ekzistojnë edhe sqarime tjera.

Sipas fjalëve të cilat i transmeton Abbasi, i Dërguari i All-llahut, Muhammedi u, gjatë kryerjes së haxhxhit të lamtumirës, nga myslimanët kërkoi që pas perëndimit të diellit të shkojnë në Arafat dhe Mine, ashtu që muslimanët, me këtë detaj të dallohen nga idhujtarët dhe ritualet e tyre të kohës para shpalljes së Kur`anit.

 

HUDHJA E GURALECثVE. Ceremonia e hudhjes së guralecëve në Mine, rrjedh nga koha e Ibrahimit dhe Ismailit  u dhe paraqet gjuajtjen simbolike të shejtanit, i cili u mundua ta mashtrojë Ibrahimin dhe të birin e tij në mosnënshtrim All-llahut Y. Ai gurëzim simbolik mbeti në Islam dhe haxhiun duhet ta nxisë në qëndrueshmëri dhe të qenët kategorik e të mos hamendet ndaj thirrjeve të shejtanit dhe gjatë hudhjes së guralecave ta imitojë Ibrahimin u, të marrë qëndrim pakompromis dhe të pathyeshëm para nxitjeve negative si dhe të evitojë gjithëçka që është amorale dhe joislame.

 

KURBANI. Edhe kjo ceremoni e haxhxhit është e lidhur me rastin e mirënjohur të Ibrahimit u kur All-llahu e vuri në sprovë dhe e urdhëroi që ta therrë të birin Ismailin si kurban.

Në Kur`an në suren El-Haxhxh, në ajetin 28 qëndron:

] وَيَـذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِـي أَيَّامٍ مَـعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُـمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ [

që në gjuhën shqipe ka këtë kuptim:

»Dhe që ta përmendin All-llahun në ato ditë të caktuara (në shenjë falënderimi) dhe për atë që i ka furnizuar me kafshë. Hani pra, prej tyre (kurbaneve) dhe ushqeni të ngushtuarin e të varfërin.«

Kështu All-llahu Y e mëshiroi gjininë njerëzore dhe e zëvendësoi sakrificën e të birit me kurban. Nga familja dhe pasardhësit e Ismailit u rrjedh edhe i Dërguari i All-llahut, Muhammedi u, të cilit i zbriti shpallja e fundit. Me therrjen e kurbanit, respektivisht me kryerjen e sakrificës, e përkujtojmë këtë dhunti dhe me mishin e kurbanit i ushqejmë të varfërit dhe nevojtarët.

Në bazë të shënimit të lartëpërmendur konkludojmë se haxhxhi i sotëm në formën në të cilën na la Muhammedi u, ka mjaft ngjashmëri me haxhxhin e kohës para shpalljes së Kur`anit, gjithësesi me dallimin esencial të besimit Islam dhe atij idhujtar, pagan.

Shumë shkrimtarë jomuslimanë, apo individë jo mjaft të udhëzuar në parimet islame, kur bëjnë krahasim në mes haxhxhit islam me atë pagan, e njëjtësojnë me adetet pagane. Gabimi i tyre është në atë se nuk shkojnë më thellë në histori, në kohën e Ibrahimit u. Islami është një, i shpallur nga një Zot edhe te Ibrahimi edhe te Muhammedi u. Ne nuk mund t`ia zëmë për të madhe Ibrahimit, e aq më parë Islamit për atë që paganët në intervalin kohor ndërmjet njërës dhe shpalljes tjetër hyjnore e ndërruan dhe devijuan besimin e drejtë, ndërkaq mbajtën vetëm formën e kryerjes së haxhxhit. Prandaj rëndë gabohet kur thuhet se Muhammedi u i mori rregullat e haxhxhit pagan, ngase kjo as sipas përmbajtjes e as sipas formës nuk është sikur ai rit pagan, por sikur haxhxhi të cilin e kryente Ibrahimi u.

Haxhxhi është përmendur në shumë vende në Kur`an. P.sh. në një ajet qëndron:

] الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ [

»Haxhxhi është në muajt e caktuar e kush e bën (ia fillon të zbatojë) haxhxhin në këta muaj, nuk duhet afruar gruas, nuk bën të marrë nëpër këmbë dispozitat e sheriatit, as nuk duhet shkaktuar grindje.« ([6])

Urdhër i ngjashëm ekziston edhe në ajetin 196, të të njëjtës kaptinë:

] وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ [

»Dhe kryenie haxhxhin dhe umren për hirë të All-lla-hut.«([7])

Nga kjo kuptojmë se haxhxhi ishte rit obligativ edhe në kohën e Ibrahimit u, vetëm se Kur`ani dhe Hadithi këtë instancë të haxhxhit e pastruan nga fëlliqësirat pagane të cilat iu ngjitën gjatë shekujve.

Ndoshta haxhiu, pas kësaj qëpërmendëm, do të pyesë: çfarë ibadeti është ky, në çka konsiston? ا`don të thotë nëse unë dal në Arafat dhe atje kaloj një ditë dhe një natë, i kryej pesë kohët e namazit të cilat mund t`i kryej gjithkund? Apo, çfarë ibadeti special qenka ai që kryhet në tollovitë të cilat zhvillohen në Mine? Çfarë paraqet hudhja e guralecëve të mbledhur në Muzdelife?

Shumica me siguri do të pyesin: çfarë është qëllimi i tyre!

Mandej kur të zbresim në Mekke, duhet bërë disa herë nga shtatë rrotullime rreth Bejtullahut dhe ecja në mes Safasë dhe Merves? Si t`i sqarojmë këto ibadete?

Unë mjaft kam menduar për hikmetin (urtësinë) dhe qëllimin e këtyre veprimeve që në shiqim të parë duken të pasqarueshme. E dijmë se ekzistojnë shumë gjëra me çka e urdhëroi All-llahu Y njerëzinë e ato nuk mund t`i kuptojë logjika e tyre. Edhe unë mendoja rreth tyre sikur edhe haxhilerët e tjerë dhe u mundova që t`i sqarojë dhe t`u përgjigjem. Edhe unë pyeta: A thua vetëm lidhshmëria e këtyre ibadeteve me historinë islame dhe besimin në All-llahun është qëllimi i haxhxhit? Përse Muhammedi u tha:

»Kush e kryen haxhxhin, e të mos bëjë ndonjë gabim fetar (gjatë kryerjes së haxhxhit), do të jetë i pagabueshëm (do t`i falen të gjitha mëkatet) sikur kur ka lindur.«

Thënë me fjalë tjera, i Dërguari i All-llahut premton dhe në mënyrë decide tregon në ngadhnjimin e madh, gjë që nuk premtohet për ndonjë ibadet tjetër. Atëherë, çfarë sekreti fshihet në ibadetin e haxhxhit?

Sipas bindjes sime të thellë, ky shpërblim jepet, përveç në shenjë përkujtimi të Ibrahimit u dhe birit të tij Ismailit u edhe për durimin dhe kryerjen urdhërave të All-llahut në mënyrë të rregullt. Përveç kësaj, ky ibadet është i vetmi nga kjo kategori - kryhet fizikisht dhe materialisht. Le ta sqarojmë më mirë kuptimin e durimit dhe kryerjes me rregull të urdhërave hyjnore. - Do të shkojmë me rradhë:

A) DURIMI. Rruga për në haxhxh është e ndërlidhur me mundime të mëdha fizike. Besimtari e lëshon shtëpinë në të cilën jeton dhe përjeton komoditet dhe rehati të plotë dhe, për hirë të All-llahut, shkon në një vend të shkretë ku do ta presin nxehtësitë ekuatoriale apo ftohtësitë shkretinore. ثshtë rëndë të përshkruhen të gjitha mundimet të cilat duhet t`i mposhtë haxhiu. Siç janë: rruga, klima, ushqimi, veshja, vendbanimi, e në veçanti tollovia e madhe gjatë kryerjes së  ibadeteve të caktuara. Ato janë aso mundime, me të cilat njeriu në kushte normale assesi nuk do të pajtohej. Megjithatë, qëllimi i sinqertë dhe fisnik, para së gjithash ndjenja e cila është kultivuar me kujdes, njeriut i jep forcë dhe fuqi që t`i durojë ato mundime me lehtësi.

Në momentet e rënda, më mirë të themi çastet kritike, besimtari e përkujton ajetin e poshtëshënuar ku thuhet:

»...E kush bën (ia fillon të zbatojë) haxhxhin në këta muaj, nuk duhet afruar gruas, nuk bën të merr nëpër këmbë dispozitat e sheriatit, as nuk duhet shkaktuar grindje.«

Bile atëherë vetëdijësohet për urtësinë e porosive Hyjnore, me të cilat forcohet besimi dhe qëndrueshmëria  e tij, meqë me këtë ajet rreptësisht ndalohet shpirtëngushtësia, grindja dhe të ngjashme me te.

Në realitet, gjatë kryerjes së haxhxhit në kushte të tilla, kur njeriu është nervoz, kur në çdo moment haxhiu provokohet nga dikush e nga ana tjetër duhet të bëjë durim që të mos e shqetësojë dikend etj. Haxhiu në këso raste gjendet në një mes të cilin nuk e njeh, i përzier me haxhilerë tjerë, që flasin gjuhë tjera, që kanë adete dhe sjellje tjera; natyrën e tyre nuk e njeh etj. Kjo nënkupton se krijohet një atmosferë e atillë ku njerëzit lehtë mund të vijnë edhe në mosmarrëveshje.

All-llahu i Lartëmadhëruar duke e ditur këtë, me ajetin kur`anor vendosi vetëdisiplinën ashtuqë premtoi mëshirën po qe se duron.

Përveç kësaj, ditët e haxhxhit njëkohësisht paraqesin edhe një lloj prove dhe sprovimi, kur njeriu nga ajo luftë me vetveten, del si ngadhnjyes, dhe ka fituar një përvojë dhe cilësi të karaktershme e cila do t`i shërbejë shumë në jetë dhe gjithashtu do t`i shërbejë edhe shoqërisë anëtar i së cilës është.

B) KRYERJA E URDHثRIT HYJNOR. Njeriu është një krijesë e tillë e cila sipas përbërjes psikologjike, në rast se e kupton logjikën e një ceremonie fetare e cila është në dobi të tij, me lehtësi do ta kryejë. P.sh., siç e dijmë se abdesi përveç plotësimit të urdhërit hyjnor paraqet edhe pastrim fizik, pra është pjesë e higjienës, atëherë atë e kryejmë me kënaqësi. Kjo nuk ndodh edhe me haxhxhin. All-llahu e përcaktoi haxhxhin përmes Kur`anit, mirëpo nuk i sqaroi qëllimet dhe dobitë në detaje. Për ate, gjatë kryerjes së kësaj ceremonie do të vijë në pah eksluzivisht përshtatja e besimtarit urdhërave hyjnore e cila e vë në peshore imanin dhe besimin e besimtarit.

Për këtë shkak haxhxhi dhe ceremonitë e ngjashme, të cilat dijetarët islamë i emërtojnë »e`amalit-ta`budijje«, ceremoni të cilat njeriu i kryen vetëm për ta arritur kënaqësinë e All-llahut - paraqesin një peshim të vetëdijes sonë fetare, fuqisë së besimit dhe lidhshmërisë sonë - mësimeve kur`anore. Dhe, mu për këtë se haxhxhi paraqet rezultat sinqeriteti dhe nënshtrimi All-llahut Y, Kur`ani ceremonitë e haxhxhit i emërton: »she`air« - »shenja të fesë së All-llahut«.

All-llahu kështu e emërtoi haxhxhin dhe për atë është ibadeti më i rëndë, farzi i vetëm i cili kryhet në kushte të caktuara: fizikisht, materialisht dhe psiqikisht.

Nuk ekziston asnjë ibadet tjetër i cili kërkon sakrifikim material dhe trupor sikur haxhxhi.

Madje haxhiut për kryerjen e këtij obligimi i nevojiten mjaft mjete materiale të cilat do t`i harxhojë në këtë rrugë.

Kur bëhet fjalë për këtë çështje, duhet theksuar se ka besimtarë të cilët dëshirojnë të shkojnë me çdo kusht, madje edhe në qoftë se e rrezikojnë jetën normale personale dhe të familjes. Madje, ka raste kur njeriu edhe huazon para për këtë qëllim. Mendoj se besimtarët rreth kësaj çështje duhet të konsultohen me ata të cilët i njohin rregullat e haxhxhit e t`u sqarohet se kush obligohet e kush jo.

Haxhiu gjatë kryerjes së haxhxhit është i ngarkuar edhe psiqikisht. Thënë me fjalë tjera, ndarja prej familjes, mundimet gjatë  rrugës, mosnjohja e mesit etj., të gjitha ato e ngarkojnë gjendjen e tij psiqike, ashtuqë për kryerjen e atyre ceremonive dhe për ruajtjen e barazpeshës psikologjike nevojitet vullnet i fortë dhe vetëdije islame e që të mos gabohet.

Për gjithë këtë, personalisht jam i bindur se kjo ceremoni, e përforcon besimtarin e bën të qëndrueshëm para fatkeqësive botërore, e bën të durueshëm, të disiplinuar dhe e mëson në nënshtrim vullnetit hyjnor, pa marrë parasysh se a i ka të njohura interesat e drejtëpërdrejta nga kryerja e ceremonisë përkatëse. Tek e mbramja, një përfundim i tillë është edhe logjik për shkak se Islami me përcaktimet e veta pretendon drejt krijimit të një shoqërie homogjene, unike dhe të shëndoshë. Ai tenton që nga antarët e vet të bëjë individ të shëndoshë fizikisht dhe psiqikisht të cilët do ta përbëjnë bashkësinë e suksesshme shoqërore.

Nuk ka dëm në qoftë se konstatojmë edhe disa dobi dhe qëllime tjera të cilat arrihen përmes kryerjes së haxhxhit.

Duke shkuar në këtë rrugë, me durimin e sakrificat të lartpërmendura edhe më tepër zhvillon vetëdijen islame, shpirtin human dhe bëhet bartës edhe më konsekuent i mendimit islam dhe thërret në misionet më të mëdha njerëzore. Kjo mund të shihet me veshjen e ihrameve, ceremoni e cila e barazon sunduesin dhe bariun, të pasurin dhe të varfërin se si të gjithë së bashku i drejtohen All-llahut Y për falje dhe mëshirë. Të gjithë garojnë, kush më parë ta arrijë kënaqësinë hyjnore. Ashtu të rradhitur rreth Bejtullahut, mandej në Mine, në Arafat, të gjithë do ta ndjejnë barazinë islame, faktin se të gjithë janë bij të Ademit dhe se të gjithë rrjedhin nga një babë dhe një nënë. Aty edhe më të fortët dhe më të mëdhenjtë do ta ndjejnë se sa janë të vegjël dhe të parëndësishëm, e nga ana tjetër bëhet vëllazërimi i të gjithë besimtarëve të cilët me të vërtetë e përjetojnë haxhxhin, ndjejnë se njerëzit janë vëllezër dhe se dashamirësia është një prej qëllimeve më fisnike kah e cila pretendon  mësimi islam.

Do të ishte e tepërt të flitet për atë se haxhxhi paraqet një rast të mirë ku muslimanët e gjithë botës, në Arafat apo në Mine, të këmbejnë mendimet, t`ia qajnë dertet njëri tjetrit dhe haxhxhin ta bëjnë një kongres gjithislamik. Kur`ani e organizoi dhe njerëzit e mbarë botës i përgjigjen, vetëm se këtu mungon edhe domethënia praktike e që ky rast i vetëm dhe i shkëlqyer krejtësisht të përdoret.

 

 

 

PثRGATITJET DHE NISJA Nث RRUGث

Nijetliu, para se të niset në rrugë, duhet kryer disa parapërga-titje, siç janë:

                                  One) Nxjerrja e pasaportit te   organi përkatës.

b) Që gruas apo anëtarit më të vjetër në familje t`ia dorëzojë listën e borxheve apo huazimeve eventuale, në qoftë se nuk është në gjendje t`i likuidojë dhe pastrojë para nisjes në rrugë për në haxhxh, ashtu që të jetë e siguruar e drejta e çdokujt. Gjithashtu duhet t`i njoftojë edhe për ndonjë obligim të cilin e ka ndaj dikujt.

c) Ta shkruajë testamentin (vasijjetin), në të cilin nuk do të harrojë që një pjesë të pasurisë ta caktojë për të ngratët, jetimët  dhe për dobinë e shoqërisë.

 ç) Që para nisjes me sinqeritet të pendohet për mëkatet e bëra. Duhet në detaje ta përkujtojë të kaluarën e vet dhe me gjithë zemër ta lus All-llahun Y për falje dhe mëshirë. Në rast se i kujtohet se dikujt i ka bërë ndonjë dëm, duhet kërkuar falje.

d) T`hollat të cilat do t`i harxhojë në këtë rrugë duhet të jenë të fituara në mënyrë të lejuar - hallall. Ngase, siç transmeton ebu Hurejreja, Muhammedi u ka thënë:

»Kur njeriu niset për në haxhxh me para të fituara nga hallalli, ven këmbën në yzengji([8]), dhe thotë: Lebbej-kell-llahumme… (të përgjigjem Zot!), atij i përgjigjet nga qielli: “Me fat dhe bekim! Fitimi yt është nga hallalli, kalorëimi yt është hallall dhe haxhxhi yt i pranuar.«

E në qoftë se niset në rrugë për në haxhxh me të holla të fituara në mënyrë të palejuar - haram, vendoset këmba në yzengji dhe thotë: “Lebbejkell-llahumme”, nga qielli i përgjigjet: »Nuk është i bekuar! Fitimi yt është haram, ushqimi yt është haram dhe haxhxhi yt i pavlefshëm«.

dh) Nxitje kryesore për kryerjen e haxhxhit duhet të jetë eksluzivisht ndjenja se në rrugë shkohet vetëm për hirë të All-llahut Y, vetëm nga shkaku se ashtu Ai urdhëroi, ngase All-llahu pranon vetëm veprat e kryera në emër të Tij dhe për arritjen e kënaqësisë së Tij. Nijetliu për haxhxh assesi nuk duhet shkuar në haxhxh për të arritur emër, autoritet apo për ndonjë interes tjetër.

e) Atë ditë që do të niset për në rrugë, haxhiu do t`i falë dy reqatë namaz. Do të bëjë nijet për të falë dy reqatë nafile rruge. Në reqatin e parë, pas Fatihas, do ta lexojë Kul-ja ejjuhel-kafirune, e në reqatin e dytë Kul huvall-llahu ehad. Në fund do ta lexojë këtë dua:

] اَللَّهُمَّ اِنِّي اَسْئَلُكَ فِي سَفَرِى هَذَا الْبِرَّ وَ التَّقْوَا وَ مِنَ الْعَمَلِ مَا تَرْضَى , اَللَّهُمَّ هَوِّنْ عَلَيَّ سَفَرِي هَذَا وَاطْوِعْ بُعْدَهُ , اَللَّهُمَّ اَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَ الْخَلِيفَةُ فِي ا ْلاَهْلِ, اِنِّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَ عْثَاءِ السَّفَرِ وَ كآبَةِ الْمَنْظَرِ وَ سُوءِ الْمُنْقَلَبِ فِي ا ْلاَهْلِ وَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ [

(All-llahumme innî es-eluke fî seferî hadhel-birre vet-takva ve minel-ameli ma terdâ, All-llahumme hevvin alejje seferî hadha vet`vi bu`dehu, All-llahumme entes-sahibu fîs-seferî vel halifetu fîl ehli, innî e`udhu bike min ve`thâis-seferî ve kâbetil-mendhari ve sْil-munkalebi fîl ehli vel-mâli vel veledi)

Apo thuaj në gjuhën shqipe:

»Të lutem, Zot i dashur, që këtë rrugë ta bëj me bëmirësi dhe frikërespekt, dhe të bëj atë me të cilën Ti je i kënaqur. Zot, ma lehtëso dhe ma bër të këndshme këtë rrugë. Zot, Ti je mbrojtësi im dhe furnizuesi i familjes sime. Të mbështetem nga rruga e rëndë, pamja e keqe dhe ndryshimet e këqia në familje, pasuri dhe fëmijë«.

ë) Para nisjes nga shtëpia, edhe një herë duhet kontrolluar dokumentet dhe të hollat.

f) Duhet të kihet parasysh që bagazhi të mos jetë tepër i madh, ngase veprimi i tillë lodh haxhiun dhe bashkudhëtarët e tij.

 

 

 

 

PJESA  I

DEFINICIONI I HAXHXHIT

 

Sipas rregullave të Sheriatit, haxhxhi është një nga pesë shtyllat themelore islame dhe përfshinë: Vizitën e Mekkës, tavafin rreth Qabes, ecjen e shpejtuar ndërmjet Safasë dhe Merves; qëndrimin në Arafat dhe kryerjen e ceremonive tjera të haxhxhit.

 

OBLIGUESHMËRIA E HAXHXHIT

Haxhxhi është urdhër për të gjithë muslimanët dhe muslimanet i shpallur vitin e nëntë hixhrij, e disa thonë vitin e gjashtë hixhrij për besimtarin që është në moshën madhore, i mençur, i lirë, i pasur, i shëndoshë dhe i siguruar.

                        ·      Me moshën madhore nënkuptohet myslimani i pjekur i cili, sipas konditave të Sheriatit, është i obliguar t`i kryejë obligimet e caktuara fetare.

                        ·      Mençuria dhe të qenët i kuptueshëm eviton obligimin për të marrët dhe abnormalët.

                        ·      Të qenët i lirë eviton robin, të burgosurin dhe ngjashëm.

                        ·      Me termin i pasur, nënkuptohet sigurimi material. Respek-tivisht, obligimi i haxhxhit del atëherë kur muslimani ka tepricë nga nevojat e rëndomta, siç janë borxhet, mandej të ketë banesë të siguruar, mjetet e punës me të cilat punon (mjetet themelore me të cilat ushqehet), furnizimin e familjes për kohën deri sa do të jetë në mungesë, në rrugë për në haxhxh etj.

                        ·      I sëmurë do të konsiderohet çdokush shëndeti i të cilit do të rrezikohej në një rrugë të tillë të gjatë.

                        ·      Sigurimi i rrugës duhet të jetë i plotë. Në të kundërtën haxhxhi nuk është i obligueshëm.

Ndërkaq sa i takon gruas, përveç kushteve të lartëpërmen-dura, ajo duhet të jetë e shoqëruar me burrin, apo në qoftë se nuk është me burrin atëherë duhet të jetë në shoqërinë e mahremit, respektivisht mashkullit me të cilin nuk ka të drejtë martese (gjatë tërë jetës e jo p.sh. me burrin e motrës), apo të jetë në shoqëri  të grave të ndershme.

Obligueshmëria e haxhxhit fillon prej çastit kur të plotësohen kushtet e lartëshënuara. Kryerja e haxhxhit nuk guxon të prolongohet. Pjesa dërmuese e komentatorëve të Kur`anit janë të qëndrimit se haxhxhi u bë i obligueshëm (farz) me ajetin e poshtëshënuar:

»Për hirë të All-llahut vizita e shtëpisë (Qabes) është obligim për atë që ka mundësi udhëtimi te ajo.« (Ali Imran, 97)

Gjithashtu obligueshmëria e haxhxhit konstatohet edhe me hadithin e Muhammedit u i cili thotë: »Islami qëndron mbi pesë (shtylla): deklarimi se s`ka zot tjetër përveç All-llahut dhe se Muhammedi është i dërguar i Tij, kryerja e nama-zit, dhënia e zekatit, vizita e Qabes dhe agjërimi i Ramaza-nit«.

Apo, në një vend tjetër Muhammedi u ka thënë: »Njerëz, haxhxhin e keni të urdhëruar, andaj vizitone Qaben«.

Sipas kësaj, del se haxhxhi është i obligueshëm vetëm një herë në jetë atëherë kur për të të piqen kushtet. Në realitet, po qe se muslimani njëherë e ka kryer haxhxhin, nuk është i obliguar të shkojë për së dyti edhe në qoftë se përsëri ka mundësi materiale.

Ky përfundim bazohet në hadithin:

»Haxhxhi është një herë. Kush e kryen më tepër herë, ai është vullnetar (haxhxh nafile)«.

Përveç rasteve të lartëpërmendura, kur haxhxhi nuk është i obligativ, e të cilat janë të pranuar nga të gjithë medh`hebet, medh`hebi Hanefî parasheh edhe disa raste tjera kur haxhxhi nuk është i obligueshëm, e ato janë:

                        ·      kur muslimani (apo myslimaneja) për shak të sëmundjes janë të palëvizshëm, si p.sh. nga paraliza. Të tillët nuk janë të obligueshëm të çojnë edhe bedel. Këtë do ta sqarojmë më vonë;

                        ·      kur muslimani është në burg apo në qoftë se frikësohet nga qeveria e cila e ndalon kryerjen e haxhxhit, nga e cila mund të rrjedhin pasoja të padëshiruara.;

                        ·      në qoftë se verbërohet, dhe nuk gjen udhëzues (shoqërues) i cili do ta përcjellë në haxhxh;

                        ·      nëse myslimaneja nuk ka burrë apo kushtet e mahremit, ndërkaq rruga nga vendbanimi deri në Mekke është më e gjatë se tre ditë ecje, apo në qoftë se myslimanja është në iddet (koha e pritjes pas vdekjes së burrit apo pas shkurorë-zimit).

 

 

KOHA E KRYERJES SË HAXHXHIT

Koha e cila kushtëzon vlefshmërinë e kryerjes së haxhxhit është e ndërlidhur me tre kushtet kryesore: Ihramin, qëndrimin në Arafat dhe Tavafi zijaretin (kjo paraqet të shkuarit rreth Qabes pas kthimit nga Arafati).

Qëndrimi në Arafat është i lidhur dhe mund të kryhet prej kur dielli([9]) arrin në zenitin e vet para Bajramit (nëntë dhul-hixhxhe) deri në çastin e lindjes së diellit ditën e parë të Bajramit (dhjetë dhul-hixheh). Në këtë periudhë kohore haxhiu obligohet që të qëndrojë në Arafat, e nuk është përcaktuar se sa do të zgjasë ai qëndrim.

Tavafi zijareti (apo, siç e emërtojnë disa, tavafi-ifade) është prej agimit të ditës së parë të Kurban Bajramit deri në fund të jetës së haxhiut. Thënë me fjalë tjera, ky rrotullim rreth Qabes, mund të lehet edhe më vonë, mirëpo është shumë më mirë, ta kryejë menjëherë duke pasur parasysh se njeriu nuk e din a do të ketë mundësi edhe ndonjë herë tjetër ta kryejë këtë obligim.

 

 

FARZET E HAXHXHIT

Sipas medh`hebit Hanefi, ekzistojnë tre farze: ihrami, qëndrimi në Arafat dhe tavafuz-zijareh (rrotullimi rreth Qabes pas Arafatit), edhe atë gjithsejt katër rrotullime, ndërkaq tre tjerët janë vaxhib, siç do të sqarohet më poshtë.

 

VAXHIBET E HAXHXHIT

Haxhxhi ka gjithsej pesë vaxhibe, edhe atë:

                        1.kryerja e Sa`jit ndërmjet Safasë dhe Merves;

                        2.qëndrimi në Muzdelife, madje vetëm një orë para agimit të ditës së parë të Kurban-Bajramit;

                        3.hudhja e guralecave;

                        4.qethja apo vetëm shkurtimi i flokëve dhe

                        5.tavafi-veda (disa e quajnë tavafus-sadër), që është tavafi i lamtumirës.

Përveç këtyre ekzistojnë edhe vaxhibe tjerë, por ato janë të ndërlidhur me vaxhibet bazore, farzet apo me shartet, të cilat plotësisht do të përmenden. Në të vërtetë, të gjithë ato vaxhibe do të përmenden në veçanti në kaptinën e kundër-vajtjeve (kodit penal), kur do të bëhet fjalë për dënimet dhe shkeljet e rregullave. Mbasi, kurdo që të lehet vaxhibi, aty është e domosdoshme therrja e kurbanit.

 

SUNNETET E HAXHXHIT

Sunnetet e haxhxhit janë shumë, kryesisht janë të lidhur me ihramin, tavafin, sa`jin, qëndrimin në Arafat etj. Këtu do t`i pëmendim vetëm më kryesoret: kalimi i natës në Mine pas ditës së dytë dhe të tretë të Kurban-Bajramit; të shkohet prej Muzdelifes në Mine para agimit të diellit ditën e parë të Kurban-Bajramit; të shkohet me rend, ditën e dytë dhe ditën e tretë të Kurban Bajramit të hudhen guralecat, së pari në xhemren e vogël, të mesmen dhe mandej në xhemren e madhe; largësia në mes shtyllave (xhemreve) dhe hudhësit të guralecave të ketë së paku tre metre; gjatë hudhjes së guralecave të lexohen tekbiret; të ekzistojë një periodë kohore ndërmjet hudhjes së parë dhe hudhjes së dytë etj. etj.

 

IHRAMI

Definicioni

Të bësh ihram, sipas sheriatit, nënkuptohet të ndërmerren disa obligime ndalese, dhe plotësohet me:

                                  One) nijetin dhe

                                  Two) telbijjen, e kjo arrihet kur haxhiu të lexojë:

] لَبَّيْكَ اَللهُمَّ لَبَّيْكَ , لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ ,

 اِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَ الْمُلْكَ , لاَ شَرِيكَ لَكَ [

(Lebbejkell-llahumme lebbejk, lebbejke lâ sherîke leke lebbejk, innel hamde ve ni`mete leke vel mulk, la sherîke lek)

Ja përkthimi:

»Të përgjigjem. Zoti im, të përgjigjem! Të përgjigjem! Ti nuk ke shok. Të përgjigjem! Ty të takon çdo lavdërim, mirësi dhe pushtet, (në këtë) nuk ke shok!«

 

KOHA E KRYERJES Sث KثTIJ OBLIGIMI (IHRAMIT)

Ihramet e kanë të caktuar kohën dhe vendin. Thënë ndryshe, Ihrami fillon në kohë të caktuar dhe në vend të caktuar.

 

Terminin kohor e sqaruam. Ndërkaq sa  i takon terminit të vendit (mikatun mekanijjun), ai përcaktohet mvarësisht nga cila anë do të hyhet në Mekke. Haxhilerët e trojeve shqiptare, duke marrë parasysh se më parë vizitojmë Medinen, mikati i tyre është në Dhul-Hulejfe, vend në afërsi të Medines, në rrugë për në Mekke.

Në qoftë se haxhiu e kalon vendin e caktuar për mikat, e nuk i merr obligimet e haxhxhit, obligohet që të therrë një kurban, ose të kthehet në vendin e mikatit.

Prej mikatit, si vend i caktuar prej ku haxhiu duhet të ketë veshur ihramin i cili, sipas medh`hebit tonë, është kusht i vlef-shmërisë së haxhxhit dhe umres.

 

 

 

ÇFARË I NDALOHET HAXHIUT KUR TA VESHË IHRAMIN

Pasiqë të kryhet nijeti, të merren obligimet e haxhxhit dhe të veshet ihrami, haxhiut i ndalohen:

                        ·      marrëdhëniet intime me bashkëshorten([10]);

                        ·      t`i lëshohet asaj që ngacmon epshin seksual;

                        ·      të kryhen aso veprime që janë të ndaluara me Sheriat edhe jashtë kohës së haxhxhit;

                        ·      grindja dhe mosmarrëveshjet;

                        ·      bisedat e pahijshme dhe të kota;

                        ·      gjuajtja…, apo udhëzimi dikë tjetër që të gjuajë;

                        ·      mbytja e insekteve;

                        ·      lyerja me misk apo marrja erë misku;

                        ·      që mashkulli të veshë veshje të qepur (kjo femrave u lejohet);

                        ·      ta mbulojë kokën([11]) apo fytyrën, përveç në rast se gruaja fshehet nga i huaji, mirëpo peçeja e tillë nuk lejohet ta prekë fytyrën e saj;

                        ·      t`i heqi qimet nga trupi, përveç asaj që pengon, si p.sh. qerpi-ku në sy;

                        ·      shkulja e kullosave nëpër Harem (kjo sot nuk ekziston ngase e gjithë sipërfaqja është e mbuluar me pllaka apo me zallë).

 

 

ÇFARË I LEJOHET HAXHXHIUT NË IHRAM

                        ·      kruarja e trupit, mirëpo ajo kruarje nuk duhet shkaktuar shkuljen apo rënien e qimeve;

                        ·      larja e kokës apo trupit për shkaqe higjienike, apo marrja gusull (pas polucionit në gjum);

                        ·      përdorimi i sapunit, por jo ai i toaletit i cili ka erë misku;

                        ·       qëndrimi nën hije, apo nën ombrellë dhe ngjashëm me to.

 

 

NË Ç`MËNYRË MUND TË KRYHET HAXHXHI

 

Sipas konditave të Sheriatit, që haxhxhi të jetë i vlefshëm  dhe të kryhet ashtu siç duhet, ekzistojnë tre mënyra, apo tre variante:

IFRAD, TEMETT`U DHE KIRAN

اَلإِفْرَادْ - اَلتَّمَتُّعْ - اَلْقِرَانْ

                        One) Ifrad - është kur haxhiu së pari bën nijet ta kryejë haxhxhin, e pasi ta kryej haxhxhin, e bën nijet ta kryej edhe umren;

                        Two) Temett`u - është kur haxhiu bën nijet ta kryej vetëm umren në muajt e haxhxhit, mirëpo pasi ta kryej umren, e bën nijet dhe e kryen edhe haxhxhin.

                        Three) Kiran - është kur haxhiu bën nijet njëkohësisht ta kryejë edhe haxhxhin edhe umren.

Meqenëse kjo çështje është mjaft e komplikuar dhe e rëndë për ta kuptuar, dhe meqenëse haxhilerët tanë më së tepërmi e kryejnë haxhxhin ifrad, ne në sqarimet e mëtejme do t`i përmbahemi këtij lloji  dhe në fund do t`i sqarojmë edhe dy tjerët, gjegjësisht kiranin dhe temett`uin dhe karaktersitikat e tyre.

Në realitet, të jemi më konciz dhe më të sinqertë, njerëzit tanë për arësye ekonomike, vendosin për ifradin, sepse ky është lloji i vetëm i cili nuk obligon therrjen e kurbanit([12]).

Prandaj, të nisim me rend dhe të shohim çfarë obligimesh të haxhxhit na presin në këtë rrugë të rëndë dhe të gjatë, mirëpo rrugë të bekuar islame:

 

DREJTIMI I LËVIZJES

Në Mekkë haxhiu mund të arrijë rrugës tokësore, ujore dhe ajrore. Në qoftë se udhëtohet rrugës tokësore, atëherë shkohet përmes Tebukut në Medine. I njëjtë është rasti edhe me rrugën ujore, ngase anijet shkarkohen në Jenbe, port në afërsi të Medines. Po qe se udhëtohet me aeroplan, atëherë aeroplani ateron në Xhide apo Medine. Në rast se lëshohet në Xhide, atëherë haxhilerët tanë zakonisht më parë e vizitojnë Medinen e mandej kthehen në Mekke ta kryejnë haxhxhin.

D.m.th. në të tre rastet, mikati([13]) ynë është në  Dhul-Hulejfe, vend i larguar nga Medina rreth 6 km. në rrugë për në Mekke. E që të mos maltretohemi dhe në rrugë t`i veshim ihramet, është bërë e zakonshme që në ihram([14]) haxhilerët të hyjnë qysh në Medine.

Sipas kësaj, ne do të shkojmë me rregullit të cilin duhet përdo-rur gjatë kryerjes së haxhxhit, ngase obligimet e haxhxhit fillojnë prej në Medine, respektivisht nga mikati i përmendur.

Para se të niset prej Medines për në Mekke, haxhiu duhet bërë këto veprime:

                        ·      T`i zhveshë petkat e rëndomta, të lahet([15]) me gusul ashtu që nijetin do ta bëjnë të lahen për shkak të veshjes së ihrameve (e në rast se nuk ka mundësi të lahet, atëherë merret vetëm abdes).

                        ·      T`i presë thonjtë dhe nga trupi t`i largojë qimet nga vendet e turpshme dhe nën sjetulla. Ky veprim është mustehab.

                        ·      Të veshë ihramin i cili përbëhet prej dy pjesëve: pjesa e poshtme dhe pjesa e epërme. ثshtë e pëlqyeshme që ihrami ta ketë ngjyrën e bardhë. Me pjesën e poshtme mbulohet prej brezi e deri nën gjunj, e me pjesën e epërme shpina, krahrori dhe krahu. Kjo është mustehab. Ihrami nuk lejohet të jetë i qepur, përderisa mund të kapet me fërqet, mirëpo nuk është e përlqyeshme, e kjo nuk të detyron të therrësh kurban).

Ihrami veshet ashtuqë pjesa e poshtme mbështillet rreth brezit dhe përforcohet me qemer, kaish prej lëkure, në të cilin vendosen të hollat. Ndërsa me pjesën e epërme, mbulohet pjesa e epërme e trupit ashtu që ana e djathtë e ihramit shkon mbi krahun e djathtë, dhe skaji i djathtë shkon nën krahun e djathtë, dhe hudhet mbi shpatullën e majtë. Me qëllim që ihrami të jetë më i përforcuar, mbi krahun e majtë vendoset një copë e cila përveç asaj që përforcon ihramin, shfrytëzohet edhe për nevoja të mbajtjes së gjërave të imëta sikur që në petkun normal shërbejnë xhepat.([16])

                        ·      Në këmbë mbath sandalle të rëndomta ose japoneze. Në realitet duhet mbathur sandalle të cilat nuk i mbulojnë tërësisht gishtërinjt. Gruaja mund të mbath çfarë të dojë.

                        ·      Ven misk i cili nuk ka ngjyrë. Kjo është mustehab.

Me autobus, haxhiu do të arrijë në vendin e quajtur Dhul-Hulejfe (bunarët e Aliut), e cila nga Mekka në drejtim të Medines është larg rreth 6 kilometra. Aty do të ndalen autobusët dhe haxhilerët në afërsi të xhamisë do t`i falin nga dy reqat sunnete të ihramit, në kohë kur nuk është mekruh të falet namaz.

Duke pasur parasysh atë që përmendëm më lartë, këtu punohet për llojin ifrad të haxhxhit, e që t`i iket therrjes së kurbanit e cila është e domosdoshme te llojet e tjera të kryerjes së haxhxhit (temett`u dhe kiran), këtu bëhet nijeti se do të kryhet vetëm haxhxhi. Nijeti bëhet kështu:

] اَللَّهُمَّ اِنِّي نَوَيْتُ الْحَجَّ وَ اَحْرَمْتُ بِهِ لِلَّهِ تَعَالَى , اَللهُمَّ يَسِّرْهُ لِي       وَ تَقَبَّلْهُ مِنِّى نَوَيْتُ اَنْ اُصَلِّيَ لِلَّهِ تَعَاليَ رَكْعَتَيْنِ سُنَّةَ ا ْلاِحْرَامِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ , اللهُ اَكْبَرْ [

(All-llahumme inni nevejtu-l haxhxhe ve ehremtu bihi lil-lahi te`ala, All-llahumme jessirhu lî ve tekabbelhu minnî nevejtu en usal-lije lil-lahi te`ala rek`atejni sunnete-l ihrami mustekbilel kibleti - All-llahu ekber)

Përkthimi në gjuhën tonë:

»Zoti im, vendosa ta kryej haxhxhin dhe me atë qëllim, për hir të All-llahut, në ihrame, hyj në obligimin e haxhxhit. O Zot, lehtësoma dhe pranoje prej meje. Bëj nijet t`i falë dy reqatë sunnete të ihramit, drejtohem kah Kibla, All-llahu ekber«.

Mirë është që në reqatin e parë, pas Fatihas të lexohet kaptina »Kul-jâ-ejjuhel-ka­firune« , e në reqatin e dytë »Kul huvall -llahu«.

Zakonisht aty, në xhaminë e Dhul-Hulejfes, këndohet duaja e përgjithshme, e mandej, deri në hypje në autobus pandërprerë këndohen telbijje: Lebbejke All-llahume leb-bejk…,  të cilën e theksuam më parë.([17])

Mandej vazhdohet në drejtim të Mekkes.

Me të arritur në Mekke, pas vendosjes te mutavvifi, kur të kalojë pakëz nxehtësia (zakonisht pas namazit të iqindisë) haxhiu me mutavvifin dhe grupin e haxhilerëve shkon në Harem, që ta kryejë Tavafi-Kudumin, respektivisht tavafin i cili kryhet pas arritjes. Ai tavaf është sunnet, dhe përbëhet nga shtatë rrotullime rreth Qabes.

 

MË GJËRËSISHT RRETH TAVAFIT

Tavafi është veprim i cili është i paraparë në hapsirë dhe kohë të caktuar dhe i ka vaxhibet, sunnetet dhe mekruhet e vetë.

Aspekti hapsinor: Tavafi doemos të kryhet në suaza të Haremit të Mekkes madje edhe sikur të shkohet edhe rreth e përqark Zemzemit. D.m.th., të shkuarit rreth e përqark mureve të jashtëm të Haremit nuk do të konsiderohej tavaf.

Aspekti kohor: Tavafuz-zijareh (apo siç e emërojnë disa, Tavaful-ifade), i cili është farz, kryhet nga agimi i ditës së parë të Kurban-Bajramit deri në fund të jetës.([18]) Tavafi-kudum kryhet nga momenti kur të arrihet në Mekke e deri para nisjes për në Arafat, ndërkaq Tavafi-veda kryhet në çastet e fundit të qëndrimit në Mekke.

 

 

VAXHIBET e tavafit janë:

                        ·      Që të shkuarit rreth e përqark Qabes të fillojë prej Haxherul- esvedit. Në qoftë se haxhiu nuk vepron ashtu, atëherë duhet ta përsërisë. Në rast se ndodh që tavafin e filluar kështu të mos e përsërisësh derisa je në Mekke, atëherë je i obliguar të therrësh kurban.

                        ·      Të shkuarit rreth e përqark Qabes të fillohet ashtu që Haxherul-esvedi, Qabeja, t`i mbetet në anën e majtë. Përndryshe, veprohet sikur në rastin e përshkruar më lartë.

                        ·      Gjatë kryerjes së tavafit, të mbulohen të gjitha pjesët  e trupit të cilat është vaxhib të mbulohen edhe gjatë namazit. Në qoftë se ndodhë, që duke e kryer tavafin, të të shpalohet një e katërta e organeve, të cilët përndryshe duhej të jenë të mbuluara, tavafin duhet përsëritur, ose përndryshe duhet therrur kurban.

                        ·      Të shkuarit rreth e përqark Qabes të kryhet në këmbë për ata që kanë mundësi. Në qoftë se nuk veprohet kështu pa shkak të arsyeshëm, do ta përsërisë tavafin ose do të therrë kurban.

Të shtatë rrotullimet rreth Qabes, përgjithësisht në Tavafi-kudum dhe Tavafi-veda janë vaxhib. D.m.th. në qoftë se lehen katër rrotullime në një nga këto dy tavafe, doemos të therret kurban. Në qoftë se lehen më pak se katër rrotullime në Tavafi-kudum, për çdonjë që e ka lëshuar, haxhiu do të ndajë sadakë([19]), ndërsa në Tavafi-veda, i cili është sunnet, nuk ka kundërvajtje, për atë nevojitet të bëhet vetëm teube - pendim.

                        ·      Tre shkuarjet rreth e rrotull Qabes në Tavafuz-zijareh. Në realitet, ashtu siç është përmendur më lartë, Tavafuz zijerati është farz. Mirëpo, nëse lehen tre përshkuarje të këtij tavafi, ata janë vaxhib, e për lëshimin e vaxhibit pason therrje e kurbanit.

                        ·      Pas çdo përshkuarje rreth Qabes (tavafit) falen nga dy reqatë namaz, pa marrë parasysh se a është farz, vaxhib, sunnet apo nafile. Mirë është që këto reqat namaz të kryhen menjëherë pas tavafit, por nuk lejohet kur është mekruh të falet. Në reqatin e parë pas Fatihas lexohet kaptina Kul-ja-ejjuhel kafirune, e në të dytën Kul-huvall-llahu ehad.

 

SUNNETET e tavafit janë:

                        ·      Para se të fillohet shkuarja rreth Qabes, ana e majtë e ihramit duhet të vendoset nën sjetullën e djathtë, ndërkaq skaji i djathtë në shpatullën e majtë. Kjo kryhet në tavafin pas së cilit pason sa`ji.

                        ·      Në tre qarqet e para të bëhet remël, kjo nënkupton të shkundullohen krahët dhe të ecet me hapa të shpejtuar dhe të matur. Normalisht, po qe se këtë e mundësojnë kushtet. Në qoftë se haxhiu do ta shqetësonte dikend, atëherë nënkuptohet se nuk do të veprojë ashtu.

                        ·      Gruaja nuk është e obliguar të bëjë remël.

                        ·      Në pamundësi ta puthë Haxherul-esvedin (që është rast i rëndomtë në kohët e sotshme), haxhiu me duar duhet të tregojë kah Haxherul-esvedi dhe do t`i puthë shuplakat duke lexuar tekbiret dhe salavatet. Kjo do t`i zëvendësojë puthjet e Haxherul-esvedit. Kështu do të veprojë haxhiu gjatë çdo rrotullimi rreth Qabes, kur të arrijë te Haxherul-esvedi.

 

- . -

 

Domethënë, pasiqë e dimë se ç`është më kryesore në tavaf, do të fillojmë ta kryejmë haxhxhin.

Me abdes hyhet në derën e quajtur Babus-selam (Dyertë e përshëndetjes), krejt pendueshëm dhe me dëshirë që All-llahu ta falë. Haxhiu hyn në harem dhe lexon tekbiret dhe salavatet, dhe pas mutavvifit përsërit duatë.

Pas kryerjes së tavafi-kudumit, duhet bërë nijetin:

] اَللَّهُمَّ اِنِّي اُرِيدُ طَوَافَ بَيْتِكَ الْحَرَامَ فَيَسِّرْهُ لِى وَ تَقَبَّلْهُ مِنِّي , اَطُوفُ سَبْعَةَ اَشْوَاطٍ طَوَافَ الْقُدُومِ , اللهُ اَكْبَرْ [

(All-llahumme inni urîdu tavafe bejtike-l harame fejessirhu lî ve tekabbelhu minni etْfu sab`ate eshvatin tavafe-l kudْmi, All-llahu ekber)

Përkthimi në gjuhën shqipe:

»Zoti im, dua ta bëj tavaf bejtul-Haremin Tënd; andaj ma lehtëso dhe ma prano. Tavafi-kudumit do t`i bëj shtatë qarqe. All-llahu ekber«.

Gjithëçka që lexohet gjatë kryerjes së tavafit është mirë, e më së miri është të lexohet kur`an, ose të mendohet rreth Madhështisë Hyjnore. Megjithatë ekzistojnë edhe dua të caktuara të cilat lexohen gjatë çdo qarku. Kur shkohet në grup me mutavvifin, shpesh herë ndodh që përshkak të tollovisë së madhe haxhiu të mos e dëgjojë mutavvifin që të përsëris pas tij. Prandaj do të theksojmë një version të shkurtuar dhe do ta japim një përkthim të përafërt, ashtu që të mund haxhiu t`i lexojë vetë.

Duke marrë parasysh se këto dua përsëriten në të gjitha tavafet, pa marrë parasysh se për cilin tavaf bëhet fjalë, do të lexohen të njëjtat. Andaj, këtë nuk do ta theksojmë tjetërkund.

 

Qarku i parë

Në qarkun e parë rreth Qabes, në gjuhën arabe lexohet:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعْهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ . اَسْأَلُكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي الدِّينِ وَ الدُّنْيَا وَ ْلآخِرَةِ وَ الْفَوْزَ بِالْجَنَّةِ    وَالنَّجَاةَ مِنَ النَّارِ [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme îmanen bike ve tessdîkan bi kitabike vefâen biahdike vet-tibâan li sunneti nebijjike ve habîbike Muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lem. Es-elukel afve vel afijete fid-dîni ved-dun`ja vel-âhireti vel feuze bil-xhenneti ven-nexhâte minen-nâri)

(Kur të arrihet në këndin e tretë të Qabes, te këndi i ashtuquajtur këndi i Jemenit, me dorë do të tregojmë kah ai dhe do të themi: »All-llahu ekber« dhe, deri në këndin e katër të Qabes, në të cilin gjendet Haxherul-esvedi, duhet lexuar:

] رَبَّنَآ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي اْلاَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ  ا ْ لأَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nari, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

»Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë botë dhe në botën tjetër; na ruaj nga zjarri dhe na fut në xhennet me të drejtët, o i Madh dhe i Mëshirshëm!«

Kur rë arrihet te Haxherul-esvedi, duke u drejtuar kah ai thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

Dhe, duke treguar kah Haxherul-esvedi thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i dytë

Në gjuhën arabe lexohet kjo dua?

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللَّهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ , اَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ فَحَرِّمْ لُحُومَنَا وَ بَشَرَتَنَا عَلىَ النَّارِ, اَللهُمَّ هَذَا الْبَيْتُ بَيْتُكَ فَحَبِّبْ اِلَيْنآ ا ْ لاِيمَانَ وَ زَيِّنْ بِهِ قُلُوبَنَا وَ كَرِّهْ اِلَيْنَا الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيَانَ وَاجْعَلْنَا مِنَ الرَّاشِدِينْ [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme îmânen bike ve tesdîkan bi kitâbike ve vefâen bi`ahdike vettibâ`an li sunneti nebi-jjike ve habîbike Muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lim, e`udhu bike minen-nari fe harrim luhْmena ve besheretena alen-nâri, All-llahumme hadhel-bejtu bejtuke fe habbib ilejne-l îmâne ve zejjin bihi kulْbena ve kerrih ilejnel kufra vel fusْka vel isjâne ve xhealna miner-rashidîn)

Apo, në gjuhën tonë:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muham-medit u, të lutem për falje, shëndet dhe fuqi në fe, në këtë botë dhe në botën tjetër ta arrijë xhennetin dhe shpëtohem nga zjarri«.([20])

Në këndin e Jemenit të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلأَخِرَةِ  حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ ا ْلاَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nari, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Me të arritur te Haxherul-esvedi, duke i drejtuar duart thuhet: »Bismi-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të duasë së lartëtheksuar në gjuhën arabe, të njëjtën mund ta themi:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muham-medit u, të mbështetem të na shpëtosh trupat tonë nga zjarri. O Zot! Kjo është shtëpia Yte (Qabeja), andaj na e bën imanin të dashur dhe dekoroi zemrat tona me të; bën që ta kemi inat mosbesimin dhe gjërat e palejuara me sheriat. Na udhëzo në rrugë të drejtë«!

Kur të arrihet në këndin e Jemenit të Qabes, duke u drejtuar kah ai, thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë botë dhe në botën e ardhshme; na ruaj nga mundimet e zjarrit dhe na fut në Xhennet me të drejtët, o i Madh dhe i Mëshirshëm!«

Dhe, duke u drejtuar kah Haxherul-esvedi, thoni: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i tretë

Në gjuhën arabe lexohet kjo dua:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ , اَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّكِّ وَ الشِّرْكِ وَ النِّفَاقِ وَ سُوءِ الْمَنْظَرِ وَ الْمُنْقَلَبِ فِي الْمَالِ وَا ْلاَهْلِ وَ الْوَلَدِ , اللَّهُمَّ اِنِّى اَسْئَلُكَ رِضَاكَ وَ الْجَنَّةَ وَ اَعُوذُ بِكَ مِنْ سَخْطِكَ وَ النَّارِ , اَعُوذُ بِكَ مِنْ كُلِّ مَا يُؤَدِّي اِليَ الْعَذَابِ [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme îmânen bike ve tesdîkan bi kitâbike ve vefâ`en bi`ahdike vettiba`an li sunneti nebijjike ve habîbike Muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lem,  e`udhu bike minesh-shekki ve-sh-shirki ve-n-nifaki ve sْil-mendheri ve-l menkalebi fî-l mâli vel ehli ve-l veledi, All-llahumme inni es`eluke ridake ve-l xhennete ve u`udhu bike min sehtike ve-n-nari, e`udhu bike min kul-li ma jueddi ile-l adhâbi)

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَافِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلاَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ ا ْلاَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nar, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Me të arirtur te Haxherul-esvedi, duke treguar kah ai me dorë thuhet: »Bismi-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të kësaj duaje në gjuhën arabe, mund ta themi në gjuhën tonë:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muhammedit u, të mbështetem nga dyshimi shirku, dyftyrësia, morali i ligë, pamja e keqe dhe ndryshimet e këqia në pasuri dhe familje. O Zot, lus për kënaqësinë Tënde dhe Xhennetin. Të mbështetem nga zemrimi dhe zjarri. Të mbështetem nga gjithëçka shpie në mundime«.

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katërt, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»O Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë dhe në botën tjetër; na ruaj nga mundimet dhe zjarri dhe na fut në xhennet me të drejtët, o i Madhi dhe i Mëshirshmi!«

Duke treguar kah haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i katërt

Në gjuhën arabe lexohet kjo dua:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللهُمَّ اِيمَانًا بِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ , اَسْاَلُكَ اَنْ تَجْعَلَ مِنْ زِيَارَتِي هَذِهِ حَجًّا مَبْرُورًا وَ ذَنْبًا مَغْفُورًا وَ عَمَلاً صَالِحً مَقْبُولاً , يَاعاَلِمَ الْغُيُوبِ وَا خْرِجْنِي يَا اَللهُ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِليَ النُّورِ. اَللَّهُمَّ اِنِّى اَسْاَلُكَ رَحْمَتَكَ وَ السَلاَمَةَ مِنْ كُلِّ اِثْمٍ رَبِّي قَنِّعْنِى بِمَا رَزَقْتَنِي وَ بَارِكْ فِيمَا أَعْطَيْتَنِى [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme imanen bike ve tesdikan bi kitabike ve vefâ`an bi`ahdike vettibâan li sunneti nebi-jjike ve habîbike Muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lem, es`eluke en texh`ale min zijâretî hadhihi haxhxhen mebru-ren ve dhenben megfuren ve amelen sâlihan makbْlen, jâ alimel gujْbi veh`rixhni jâ All-llahu minedh-dhulum­âti iilen-nْri All-llahum-me innî es`eluke rahmeteke ve-s-selamete min kul-li ithmin rabbî kanni`nî bimâ razektenî ve bârik fîmâ e`atejtenî)

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai, thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلاَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ  ا ْلاََبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nar, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Me të arritur te Haxherul-esvedi, duke u drejtuar kah ai me dorë të ngritura thuhet: »Bismi-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të duasë në gjuhën arabe, në gjuhën tonë mund të lexohet në përkthim:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muhammedit u, të lutem që ta pranosh vizitën time, haxhxhin tim, të na falish gabimet (dhe të na i zëvendësosh) me vepra të mira. O Njohës i sekretit! Më nxjerrë nga errësira në dritë. O Zot! Të lus për mëshirën dhe shpëtimin Tënd nga mëkatet. O Zot! Më bën të kënaqur me atë që më furnizove dhe begatoje atë që ma dhurove«.

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»O Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë dhe në botën tjetër; na ruaj nga mundimet dhe zjarri dhe na fut në xhennet me të drejtët, o i Madhi dhe i Mëshirshmi!«

Duke u drejtuar kah Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i pestë

Në gjuhën arabe lexohet kjo dua:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللَّهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَاتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ . أَسْأَلُكَ اَنْ تُظَلِّلَنِي فِي ظِلِّكَ يَوْمَ لاَ ظِلَّ اِلاَّ ظِلُّكَ , اَللَّهُمَّ اِنَّكَ تَعْلَمُ سِرِّي وَ عَلاَنِيَتِي فَاقْبَلْ مَعْذِرَتِى وَ تَعْلَمْ حَاجَتِى فَاعْطِنِى سُؤُلِي , اللَّهُمَّ  أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّرِّ كُلِّهِ عَاجِلِهِ وَ آجِلِهِ , مَاعَلِمْتُ مِنْهُ وَ مَا لَمْ اَعْلَمُ [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme îmânen bike ve tesdîkan bi kitâbike ve vefâ`an bi`ahdike vettibâ`an li sunneti nebijjike ve habîbike Muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lim. Es-eluke en tudhal-lileni fî dhil-like jeume lâ dhil-le il-lâ dhil-luke, All-llahumme inneke ta`lemu sirrî ve alâ nijeti fekbel me`dhirati ve te`lem hâxhetî fe`tini su-ûlî. All-llahumme mâ âlimtu minhu ve ma lam e`lemu)

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلاََخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ  ا ْلاَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ  . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nar, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Duke u drejtuar kah Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të kësaj duaje, mund të lexohet përkthimi në gjuhën tonë:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muhammedit u,, të lutem që të më marrësh në hijen Tënde, atë ditë kur nuk do të ketë hije tjetër. Vërtetë Ti i di sekretet e mia dhe gjërat publike, andaj pranoje arsyetimin tim. Ti i di nevojat e mia, andaj plotësona kërkesat. O Zot! Të mbështetem nga të gjitha fatkeqësitë e tashme dhe ato të ardhëshme të cilat nuk i di.«

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»O Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë dhe në botën tjetër; na ruaj nga mundimet dhe zjarri dhe na fut në xhennet me të drejtët, o i Madhi dhe i Mëshirshmi!«

Duke u drejtuar nga Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i gjashtë

Në gjuhën arabe bëhet kjo dua:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللَّهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلِّمْ , اَسْأَلُكَ أَنْ تَسْتُرَ عَوْرَتِي , اَللَّهُمَّ اِنَّ لَكَ عَلىَّ حُقُوقًا كَثِيرَةً فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَكَ وَ حُقُوقًا كَثِيرَةً فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَ خَلْقِكَ , اللَّهُمَّ مَا كَانَ لَكَ مِنْهَافَاغْفِرْهَا لِي وَ مَا كَانَ لخِلْقِكَ فَتَحَمَّلْهَا عِنِّى . اَللَّهُمَّ اِنَّ بَيْتَكَ هَذَا عَظِيمٌ وَ اَنْتَ حَلِيمٌ وَ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme imanen bike ve tesdikan bi kitabike ve vefâ`en bi`ahdike vettibâan li sunneti nebijjike ve habîbike muhammedin sal-la-llahu alejhi ve sel-lim. Es`eluke en testure auretî, All-llahumme inne leke `alejje hukْkan kethîreten fîmâ bejnî ve bejneke ve hukْkan kethireten fîma bejnî halkike, All-llahumme mâ kâne leke min`ha fag`firha lî ve mâ kâne lihalkike fetehammelha annî. All-llahumme inne bejteke hadha adhîmun ve ente halîmun ve tuhibbul afve fa`fu anni)

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَافِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلاَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ  ا ْلاَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ . اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nar, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Duke u drejtuar nga haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të kësaj duaje arabisht, mund të lexohet përkthimi në gjuhën tonë:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke besuar në Ty duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd Muhammedit u, të lutem të ma mbulosh turpin tim (mëkatet). O Zot! Në relacion ndërmjet meje dhe Teje, të kam mjaft borxh, e gjithashtu kam mjaft borxh ndërmjet meje dhe krijesave Tua. O Zot! Për të drejtën Tënde më fal. E për të drejtën e krijesave Tua merr nga unë (si borxh tëndin). E Ytja është kjo Shtëpi madhështore, e Ty je i Mëshirshëm dhe e do faljen, andaj më fal!«

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»O Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë dhe në botën tjetër; na ruaj nga mundimet dhe zjarri dhe na fut në xhennet me të drejtët, o i Madhi dhe i Mëshirshmi!«

Duke u drejtuar kah Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

 

Qarku i shtatë

Në gjuhën arabe bëhet kjo dua:

] بِسْمِ اللهِ , اللهُ اَكْبَرْ , اَللَّهُمَّ اِيمَانًابِكَ وَ تَصْدِيقًا بِكِتَابِكَ وَ وَفَاءً بِعَهْدِكَ وَتِّبَاعاً لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ , اَسْأَلُكَ الْمَغْفِرَةَ وَ الرَّحْمَةَ . اَللَّهُمَّ انْعِمْ عَلَّيَّ اِيمَانًا كَامِلاً وَرِزْقًـا وَاسِعًا وَ قَلْبًا خَاشِعًا وَ صِحَّةً  وَ عَـافِيَةً وَ تَـوْبَةً قَبْـلَ الْمَوْتِ وَ لَذَّةَ النَّظَرِ اِلَي وَ جْهِكَ يَاأَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ . اَللَّهُمَّ ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلَي دِينِكَ وَ اَلْحِقْنِى بِاالصَّالِحِينْ [

(Bismil-lahi, All-llahu ekber, All-llahumme îmanen bike ve tesdîkan bi kitâbike ve vefâ`en bi`ahdike vettibâ`an li sunneti nebijjike ve habîbike Muhammedin sal-lall-llahu alejhi ve sel-lim. Es`eluke-l-magfirete ver-rahmete. All-llahumme en`im alejje imânen kâmilen ve rizkan vasian ve kalben hâshian ve sihhaten ve âfîjeten ve teubeten kablel meuti ve ledhete-n-nedheri ilâ vexh`hike jâ erhamer-rahimiîn. All-llahumme thebbit kulْbenâ alâ dînike veel hiknî bis-salihîne)

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

] رَبَّنَآ آتِنَافِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي ا ْلاَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَادْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ  ا ْلاَبْرَارِ , يَاعَزِيزُ , يَا غَفَّارُ بِسْمِ اللهِ .     اللهُ اكْبَرْ [

(Rabbena âtinâ fid-dun`ja haseneten ve fil âhireti haseneten ve kina `adhaben-nar, ved`hilnel xhennete me`al ebrari, jâ azîzu, ja gaffaru, bismil-lahi, All-llahu ekber)

Duke u drejtuar nga Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

Apo, në vend të kësaj duaje arabisht, mund të lexohet përkthimi në gjuhën tonë:

»Bismil-lahi, All-llahu ekber! O Zot! Duke të besuar Ty dhe duke vërtetuar Librin Tënd, duke kryer obligimin Tënd dhe duke ndjekur sunnetin e të Dërguarit Tënd - Muhammedit u, të lutem për falje dhe mëshirë. O Zot, ma dhuro dhuntinë e imanit të plotë, furnizim të bollshëm, zemër të pendueshme, shëndet, teube (pendim) para vdekjes dhe kënaqësinë që të të shoh Ditën e Gjykimit, o i Mëshirshmi. O Zot, na e përforco zemrën në fenë Tënde dhe më bashko me njerëz të mirë.«

Kur të arrihet në këndin jemenian të Qabes, duke u drejtuar kah ai thuhet: »All-llahu ekber«, dhe deri në këndin e katër, ku gjendet Haxherul-esvedi, lexohet:

»O Krijuesi ynë! Na jep të mira në këtë dhe në botën tjetër; na ruaj nga mundimet dhe zjarri dhe na fut në Xhennet me të drejtët, o i Madhi dhe i Mëshirshmi!«

Duke u drejtuar nga Haxherul-esvedi, thuhet: »Bismil-lahi, All-llahu ekber«.

- . -

Pas kryerjes së tavafit, haxhiu do të gjejë ndonjë vend të përshtatshëm që t`i falë dy reqate namaz të tavafit të cilat janë vaxhib. Më së miri është që ato t`i falë pas Mekami-Ibrahimit, mirëpo kjo në kohën e sotshme, është e pamundshme të falim në këtë vend dy reqatë e mos t`i pengojmë haxhilerët tjerë.

Këto dy reqatë bëhen nijet kështu:

] نَوَيْتُ اَنْ اُصَلِّىَ لِلَّهِ تَعَاليَ رَكْعَتَيْنِ الطَّوَافِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ .اَللهُ اَكْبَرْ[

(Nevejtu en usal-li lil-lahi te`ala rek`atejni tavafi mustekbilel kibleti. All-llahu ekber)

»Vendosa, në emër të All-llahut, duke u drejtuar kah Kibla, t’i falë dy reqate të tavafit, All-llahu ekber.«

Në reqatin e parë, pas subhanekes dhe Elhamit, lexohet sureja el-Kafirune (Kul-ja ejjuhel-kâfirْn), e në të dytin pas el-Fatihas lexohet sureja Ihlas (Kul-huvall-llahu).

Kur të jepet selam, zakonisht duke u kthyer kah Kibla, së bashku me mutavvifin, lexohet duaja.

Mirëpo, nëse haxhxhiu ndodh vet, atëherë mund ta lexojë këtë dua:

] اَللَّهُمَّ يَارَبَّ الْبَيْتِ الْعَتِيقِ اِعْتِقْ رِقَابَنَا وَ رِقَابَ آباَئِنَا وَ اُمَّهَّاتِنَا وَاِخْوَانِنَا وَ اَوْلاَدِنَا مِنَ النَّارِ . اَللَّهُمَّ اِنيِّ عَبْدُكَ وَاقِفٌ أَمَامَ بَيْتِكَ مُتَذَلِّلٌ بَيْنَ يَدَيْكَ أَرْجُو رَحْمَتَكَ وَ أَخْشَى  عَذَابَكَ يَاقَدِيمَ الاِحْسَانِ . اَللَّهُمَّ اِِنِّي اَسْأَلُكَ اَنْ تُقَوِّىَ اِيمَانِى وَ تَضَعَ وِزْرِى وَ تُصْلِحَ اَمْرِي وَ تُطَهِّرَ قَلْبِي وَ اَسْأَلُكَ  الْجّنَّةَ . آمِين [

(All-llahumme jâ rabbel bejtil atîki i`tik rikâbena ve rikâbe âbâinâ ve ummehatinâ ve ihvaninâ minen-nari. All-llahumme inni `abduke vâkifun emâme bejtike mutedhel-lilun bejne jedejke erxhû rahmeteke ve ehshâ adhâbeke jâ kadîmel ihsani. All-llahumme innî es`eluke en tukavvije îmânî ve teda`a vizri ve tusliha emrî ve tutahhira kalbî ve es`elukel xhennete. آmin)

Ja përkthimi:

»O Zot i Qabes! Na shpëto nga zjarri, prindërit, nënat, vëllezërit dhe fëmijët tanë. O Zot, vërtetë unë jam robi Yt dhe qëndroj para Shtëpisë Sate, i përkulur lus për mëshirën Tënde. Frigohem nga ndëshkimi Yt, o Mirëbërës i Gjithmon-shëm. O Zot! Vërtetë të lutem ta përforcosh imanin tim, të ma shkarkosh barën, të ma përmirësosh gjendjen dhe të ma pastrosh zemrën. Të lutem për Xhennet - Amin.«

 

- . -

 

Gjatë pirjes ujë Zemzemi duhet paramenduar dhe shprehur dëshirën të cilën don të ta plotësojë All-llahu Y.

Tani, pasiqë haxhiu e kryen Tavafi-kudumin, mirë është që menjëherë të vazhdojë me sa`jin, pasiqë nëse sa`ji kryhet pas Tavafi-kudumit, sepse haxhiu i cili ka bërë nijet ifradin, siç është rasti ynë - nuk do të jetë i obliguar ta kryejë sa`jin pas Tavafi-ifades i cili kryhet pas zbritjes nga Mineja, ngase atëkohë në Qabe dhe sa`j ka shumë haxhilerë. Prandaj do ta lehtësojmë kryerjen e haxhxhit nëse menjëherë pas Tavafit, kryejmë edhe sa`jin, për të cilin do të bëjmë fjalë në vazhdim.

 

 

 

GJËRËSISHT RRETH SA`JIT

Siç kemi theksuar edhe më parë, sa`ji sipas medh`hebit tonë është vaxhib, ndërkaq sa`ji i ka vaxhibet, sunnetet dhe shartet e veta.

VAXHIBET e sa`jit janë:

                        ·      që sa`ji të pasojë pas kryerjes së tavafit;

                        ·      të bëhen shtatë ecje ndërmjet Safasë dhe Merves;

                        ·      që sa`jin aë kryejmë në këmbë, ata të cilët kanë mundësi;

                        ·      që ecja të fillohet prej Safasë dhe të përfundohet në Merve. Nëse sa`ji fillohet në Merve, kjo nuk do të konside-rohet saj.

 

SUNNETET e sa`jit janë:

                        ·      që sa`ji të pasojë menjëherë pas tavafit. Në qoftë se nuk kryhet menjëherë pas tavafit, por me një pushim ndërmjet, atëherë sunnetin nuk e kemi kryer, mirëpo për këtë nuk ka asnjë dënim;

                        ·      gjatë kryerjes së sa`jit duhet qenë me të dy teharetet (sa`jin mund ta kryejë edhe gruaja e cila është në ditët e menstrua-cioneve);

                        ·      prej sa`jit, prej nga shihet Qabeja, duart duhet drejtuar kah Haxherul-esvedi;

                        ·      që haxhiu me ecje të shpejtuar ta kalojë largësinë rreth 80 metërshe ndërmjet dy shtyllave, të cilat janë të ngjyrosura me ngjyrë të gjelbërt;

                        ·      të lexojë tekbiret gjatë kryerjes së sa`jit;

                        ·      në saj të dilet nga dyert e Haremit që quhen “Babus-Safa” dhe të shkohet në breg.

 

SHARTI i sa`jit është:

                        ·       Që sa`ji të kryhet pas kryerjes së tavafit.

Haxhiu përgatitet për sa`jin ashtu siç parapërgatitet për namaz (pastërtia dhe ngjashëm). Në realitet, ecja e shpejtuar e cila fillon nga Safaja, bregu i vogël i cili gjendet diku rreth 50 metre nga Qabeja, dhe zgjatë deri në Merve, në bregun tjetër shkëmbor. Ndërmjet këtyre dy brigjeve, të cilat sot janë në përbërje të Haremit, ka 375 metre. Kalimi prej Safasë deri në Merve konsiderohet një qark, prej Merves në Safa i dyti dhe ashtu shtatë herë. Në këtë rrugë, ndërmjet dy shtyllave të shënuara, ndërmjet të cilave ka diku rreth 80 metre, duhet ecur me vrap. Ky vrap për gratë nuk është obligativ.

Më parë është e nevojshme që në Safa ta bëjmë nijetin e sa`jit. Nijeti në gjuhën arabe bëhet në këtë mënyrë:

] اَللَّهُمَّ اِنيِّ اُرِيدُ اَنْ اَسْعَي بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ سَبْعَةَ اَشْوَاطٍ سَعْىَ الْحَجِّ لِلَّهِ تَعَالَي فَيَسِّرْهُ لِي وَ تَقَبَّلْهُ مِنِّى .اللهُ اَكْبَرْ . اللهُ اَكْبَرْ. اَللهُ اَكْبَرْ [

(All-llahumme innî urîdu en ess`â bejnes-safâ vel merveti seb`ate eshvatin seâjel haxhxhi lil-lahi teâla fejessirhu lî ve tekabbelhu minni. All-llahu ekber. All-llahu ekber. All-llahu ekber).

Ose përkthimi në gjuhën tonë:

»O Zot! Dëshiroj që në emrin Tënd ta kryej sa`jin ndërmjet Safasë dhe Merves shtatë herë, në emër të sa`jit të haxhxhit, andaj ma lehtëso dhe ma prano kryerjen. All-llahu ekber, All-llahu ekber, All-llahu ekber«.

Pasi hyjmë në saj, duke pasur parasysh se ecja e shpejtuar e vështirëson frymëmarrjen, nuk kemi mundësi  që të lexojmë shumë, mirëpo gjatë këtij rasti është mirë të lexohet duaja e kunutit, të cilën të gjithë e dijmë, e pastaj duhet të lexohet edhe ky ajet:

] بِاِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِيمِ . إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوْ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ [

(Bismil-lahirr-Rrahmanirr-Rrahim. Innes-safâ vel mervete min sheâiril-lahi, femen haxhxhel bejte eu i`temere felâ xhunâha `alejhi en jettavvafe bihima ve men tetavve`a hajren fe innall-llahe shâkirun `alîm).)[21])

Pasiqë të kalohet largësia ndërmjet Safasë dhe Merves shtatë herë, duke e kënduar për çdo herë duanë e kunutit dhe ajetin e lartëpërmendur, haxhiu do të ndalet në Merve, mbasi hera e shtatë përfundon në këtë breg, atëherë, zakonisht së bashku me mutavvifin, bëhet duaja. Megjithatë, nëse haxhiu e kryen sa`jin vetë, është mirë që ta lexojë këtë dua:

] اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رِبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلاَةُ وَ السَّلاَمُ عَلَي مُحَمَّدٍ وَ عَليَ آلِهِ وَ اَصْحِابِهِ أَجْمَعِينْ . رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا هَذِهِ الْعِبَادَةَ وَاعْفُ عَنَّا وَ عَليَ طَاعَتِكَ وَ شُكْرِكَ اَعِنَّا وَ عَلَي  ا ْلاِيمَانِ  وَ ْلاِسْلاَمِ الْكَامِلِ تَوَفَّنَا وَ اَنْتَ رَاضٍ عَنَّا , اَللَّهُمَّ  ارْحَمْنِ بِتَرْكِ الْمَعَاصِى اَبَدًا مَااَبْقَيْتَنِي وَارْحَـمْـنِ اَنْ لاَ اَتَكَلَّفَ مَا لاَ يَعْنِينِي وَارْزُقْنِي بِمَا يُرْضِيكَ عَنىِّ , يَااَرْحَمَ الرَّاحِمِينْ[

(El-hamdu lil-lahi rabbil `alemîn ves-salâtu ves-selâmu `ala Muhammedin ve `ala âlihi ve as`habihi exhmeîn. Rabbena tekabbel minnâ hadhihil ibâdete ve`afu annâ ve alâ tâ`atike ve shukrike e`innâ ve alel îmani vel islâmil kâmili teveffena ve ente râdin annâ, All-llahumme irhamnî bi terkil me`âsî ebeden ma ebkajteni verhamnî in lâ etekel-lefe mâ lâ ja`nînî verzuknî bimâ jurdîke annî. Jâ erhamerr-rrahimin).

Përkthimi në gjuhën tonë:

»Falënderimi i takon All-llahut, Zotit të botërave, mëshira dhe shpëtimi qoftë mbi Muhammedin, familjen dhe shokët e tij. O Zoti ynë, pranoje këtë ibadet prej nesh dhe na falë. Na ndihmo që të jemi të dëgjueshëm dhe falënderues dhe dua të jesh i kënaqur me ne. Na mundëso vdekjen me iman të plotë dhe Islam. O Zot, më mëshiro që gjithmonë ta flak mosdëgjuesh-mërinë ndaj Teje, derisa të jem gjallë. Më falë (ashtuqë) të mos jem i ngarkuar me atë që nuk më intereson. Më furnizo me ato me të cilën do të jesh i kënaqur, o i Gjithmëshirshëm!«

 

-.-

Me kryerjen e sa`jit përfundojnë ritualet e domosdoshme që duhet të kryhen në Mekke para daljes në Arafat. Kuptohet që haxhiu do të tentojë që të falë sa më tepër namaz në Harem, të këndojë Kur`an apo të bëj ibadete tjera, mirëpo e gjithë kjo është jashtë obligimeve të domosdoshme, përveç asaj që jemi të detyruar të qëndrojmë në ihram dhe nuk kemi të drejtë ta hekim. D.m.th. haxhiu duhet t`u përmbahet rregullave që i sqaruam më parë në lidhje me ihramet  dhe obligimet tjera derisa jemi në ihrame.

 

DALJA NË ARAFAT

Më lartë theksuam se sipas medh`hebit tonë, qëndrimi në Arafat (apo vukufi) është njëri prej tre farzeve.  Në qoftë se ndodh që haxhiu të mos e kryejë një nga këto tre farze, konsiderohet se nuk e ka kryer haxhxhin.

Më tetë Dhul-hixhxheh (kjo ditë quhet edhe jeumut-tervije), zakonisht pas iqindisë, haxhilerët me autobusë dalën në Arafat i cili nga Mekka është larg 22 kilometre.

Me qëllim të kuptimit më të mirë, këtu duhet sqaruar një gjë.

Sunnet është që, gjatë shkuarjes në Arafat, të shkohet në Mine dhe aty të kalohet nata ndërmjet 8 dhe 9 Dhul-hixhxhes, ngase kështu veproj Muhammedi u atëherë kur e bëri haxhxhin e lamtumirës. Megjithatë, kjo në ditët e sotme të kryerjes së haxhxhit, është e pamundshme nga shkaqe objektive, andaj pjesa dërmuese e haxhilerëve këtë aspak nuk e kryejnë. Dihet se Mina është një luginë e ngushtë për numrin e sotëm të haxhilerëve dhe për një manovër të tillë komukacioni, përkatësisht të sillen haxhilerët në Mine, ta kalojnë natën dhe nesër në mengjez, përsëri t`i transportojnë në Arafat as që mund të mendohet. Përveç kësaj është vërtetuar se Muhammedi u e kaloi natën në Mine vetëm për shkak të pushimit të haxhilerëve, gjë që sot nuk ka nevojë.

Prandaj, haxhiu nga Mekka do të shkojë në Arafat drejtëpërsëdrejti, do të vendoset në tendën e vet dhe aty do të gdhijnë ditën e nëntë të Dhul-hixhxhes, përkatësisht një ditë para Kurban-Bajramit.

 

GJËRËSISHT RRETH ARAFATIT

Rituali i qëndrimit në Arafat i ka shartet e veta, vaxhibe dhe sunnete. Sharti për vlefshmërinë e qëndrimit në Arafat është të kryhet në kohën e caktuar, e ajo është një ditë para Bajramit kur dielli mbrin në zenit, deri në mëngjezin e ditës së Bajramit. Kusht tjetër nuk ka, nijet nuk bëhet, e as që kërkohet vetëdijshmëri se qëndrohet në Arafat.

Qëndrimi deri në perëndim të diellit është vaxhib po qe se qëndrimi në Arafat ka filluar gjatë ditës.

Sunnet është që haxhiu të lahet, imami të lexojë dy hutbet, që gjatë kohës së drekës të falen dreka dhe iqindia me një ezan, si dhe sunnete tjera të cilat do t`i përmendim gjatë përshkrimit të vetë ceremonisë së kryerjes së Arafatit.

 

QËNDRIMI NË ARAFAT - VUKUFI

Herët në mëngjez, deri sa dielli ende nuk ka filluar fortë të nxeh, mutavvifi organizon shkuarjen e përbashkët në rrëzë të kodrës së quajtur Xhebelur-Rahmeh, që aty të kryhet duaja.

Doemos duhet përmendur se është mjaft rrezik në qoftë se haxhiu largohet vetë nga tenda, ngase Arafati është një luginë ku janë të shrtrirë mbi një qind mijë tenda, të cilat i përngjajnë njëra-tjetrës sikur veza-vezës. Për këtë shkak më mirë është që haxhiu të mos largohet nga tjerët, porse të gjithë duhet qëndruar së bashku me mutavvifin.

Pas rikthimit nga zijareti kolektiv -Xhebelur-Rahmetit, për të cilën legjenda thotë se ka qenë vendtakimi i Hazreti Havës me Ademin u, pasi u larguan nga xhenneti, haxhiu do t`i përkushtohet ibadetit dhe dhikrit.

Sunnet është që haxhiu të lexojë sa më tepër Kur’an, salavate, telbijje dhe pendueshëm ta lusë All-llahun Y për falje, ngase në përmbledhjen e haditheve të Muslimit qëndron se Muhammedi u ka thënë:

»Nuk ka ditë që All-llahu falë nga zjarri më tepër robër, se sa ditën e Arafatit.«

Atë ditë siç është përmendur, haxhiu në kohën e drekës do t`i bashkojë namazin e drekës dhe iqindisë. Rast më i shpesht është që ato të falen së bashku dhe atëkohë lexohet një ezan dhe dy ikamete, po nëse ndodh të falemi pa xhamatë (në vetmi) atëherë çdo namaz falet në kohë të vet.

Imami i xhamisë qendrore në Arafat, përmes altoparlantëve do t`i mësojë haxhilerët për mënyrën e kryerjes së ceremonive të ndryshme të haxhxhit. Mirëpo, në qoftë se hutbet janë në gjuhën arabe, atëherë udhëheqësit tanë janë të obliguar që t`i njoftojnë  haxhilerët me ato gjëra të cilat nuk i dijnë.

ثshtë bërë e zakonshme që duaja kryesore të mbahet së bashku, edhe atë para perëndimit të diellit, mirëpo ne këtu do ta theksojmë një dua për të cilën mendojmë se është e mirëseardhur që çdo haxhxhi ta lexojë në Arafat, mbase, siç thotë hazreti Aliu, një pjesë të mirë të këtyre fjalëve i ka thënë Muhammedi u kur qëndroi në Arafat.

Dua është kjo:

] اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ   بِسْــمِ اللهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِيمِ

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رِبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلاَةَ وَ السَّلاَمُ عَليَ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينْ , اَللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ . اَللَّهُمَّ لَكَ  صَلاَتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَـمَاتِى ,  وَ اِلَيْكَ مَآبِي اَللَّهُمَّ اِنِّي اَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحُزْنِ وَ اَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلَ وَ اَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَ الْبُخْلِ , اَللَّهُمَّ  اصْلِحْ دِينِى الَّذِي هُوَ عِصْمَةُ اَمْرِى وَاصْلِحْ ليِ دُنْيَاىَ  الَّتِى فِيهَا مَعَاشِي وَ الصْلِحْ لِي آخِرَتِى الَّتِي فِيهَا مَعَادِي وَ اجْعَلْ مَوْتِي رَاحَةً مِنْ كُلِّ شَرٍّ , اَللَّهُمَّ اِنِّى اَسْاَلُكَ الْعَفْوَ وَ الْعَافِيَةَ فِي دِينِي وَ دُنْتَاىَ وَ اَهْلِي وَ مَالِي . اَللَّهُمَّ اسْتُرُ عَوْرَتِي وَاحْفِظْنِى اَللَّهُمَّ اغْفِرْلِي خَطِيئَتِى وَ جَهْلِي وَاِسْرَافِي فِي اَمْرِي , اَللَّهُمَّ اغْفِرْلِي مَا قَدَّمَتُ وَ مَا اَخَّرْتُ وَ مَا اَسْرَرْتُ وَ مَا اَعْلَنْتُ وَ مَا اَنْتَ اَعْلَمُ بِهِ مِنِّى اِنَّكَ لَعَلَي كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرْ , اَللَّهُمَّ اِنِّي اَسْاَلُكَ الْجَنَّتَ وَ اَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارَ لاَ اِلَهَ اِلاَّاللهُ وَ حْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ , لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ , اَللَّهُمَّ صَلِّي عَلَي مُحَمَّدٍ وَ عَلَي آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَي اِبْرَاهِيمَ وَ عَلَي آلِ اِبْرَاهِيمَ وَ بَارِكْ عَلَي مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَي اِبْرَاهِيمَ وَ عَلَي آلِ اِبْرَاهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ , رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارْ [

(E`udhu bil-lahi minesh-shejtanirr-rraxhîm. Bismil-lahi- Rrahmânirr-Rrahîm. Elhamdu lil-lahi rabbil `alemîn ves-salatu ves-selamu alâ sejjidil mureslîn. All-llahumme lekel hamdu. All-llahumme leke salâtî ve nusukî ve mehjâje ve memâti, ve ilejke meâbi All-llahumme innî e`udhu bike minel hemmi vel huzni ve e`udhu bike minel `axhzi vel keseli ve e`udhu bike minel xhubni vel buhli, All-llahumme slih dînîl-ledhî huve `ismetu emri ve veslih lî dun`jajel-letî fîhâ me­âshi veslih lî âhireti-letî fîhâ me­­âdi vexh`al meuti râhaten  min kul-li sherri, All-llahumme innî es-elukel afve vel âfijete fî dînî ve dun`jaje ve ehlâ ve mâlî. All-llahumme estiru aureti vehfidh-ni, All-llahumme-g-firlî hâtieti ve xhehli ve isrâfi fî emrî, All-llahumme-g-firlî mâ kaddemet ve ma ahhertu ve ma esrertu eamentu ve ma ente e`alemu bihi minni inneke le`alije kul-li shej`in kadîr, All-llahumme inne es`eluke-l xhennete ve ve e`udhu bike minen-nâre lâ ilahe il-lall-llahu vahdehu la sherîke leke lehu, lehu-l mulku ve lehu-l hamdu, All-llahumme sal-li `alâ muhammedin `ala âli Muham-medin kemâ sal-lejte `alâ ibrahîme ve `ala âli ibrahîme ve b­arik `ala muhammedin kemâ bârekte `ala ibrahime ve alâ âli Ibrahime inneke hamîdun mexhîd, rabbena âtina fi-dun`ja hase-neten ve fil âhireti saseneten ve kinâ adhaben-nar).

Përkthimi në gjuhën tonë:

»E`udhu bil-lahi minesh-shejtanir-rraxhim, Bismil-lahirr-Rrah-manirr-Rrahim. Falenderimi i qoftë All-llahut - Zotit të botërave! Zot, tregoja mëshirën dhe qetësinë të Dërguarit më të zgjedhur. Zot, vetëm Ty të takon falënderimi. Vetëm Ty t`i drejtoj lutjet e mia dhe përkushtimin fetar. Në duart Tuaja janë jeta dhe vdekja ime, Ty të kthehem. Ty të mbështetem nga brengat, pikëllimi, pafuqia dhe dembelia; Ty të mbështetem nga shpirtngushtësia dhe koprracia. O Zot! Më përforco në fe e cila më mbron, mi përmirëso dhuntitë e kësaj bote me të cilat jetoj; përmirësomi mundësitë e mia në botën tjetër. Mundëso që me vdekje të lirohem nga të gjitha ligësitë. Zot, të lutem për shëndet dhe përmirësim të fesë sime dhe gjendjes sime, familjes dhe pasurisë në këtë botë. Zot, mbuloje turpin tim dhe më mbro. Zot! Mi fal mëkatet, paditurinë dhe teprimet. Më fal për ate që kam kryer dhe do të kryej, nga ajo që kam thënë fshehurazi dhe haptazi. E që Ti e di më mirë se unë. Ti je i Gjithfuqishëm! Zot! Të lutem për Xhennet dhe mbrojtje nga zjarri. Nuk ka zot tjetër përveç All-llahut. Ai është i vetmi, nuk ka shok. Vetëm Atij i takon sundimi dhe falënderimi. Zot! Mëshiroje Muhammedin dhe familjen e tij, ashtu siç mëshirove Ibrahimin dhe familjen e tij.

O Zot, dhuroji dhunti familjes së Muhammedit  ashtu siç iu dhurove familjes së Ibrahimit. Ty je i falënderuar dhe i madhëruar. Zoti ynë! Na jep mirësi në këtë dhe në botën tjetër dhe na ruaj nga zjarri i Xhehennemit- Amin.«

Gjatë qëndrimit në Arafat mirë është që të pendohemi dhe të bëjmë teube për veprat e këqia. Në një hadith të cilin e transmeton Bejhekiu, Muhammedi u haxhilerët i porosit që njëqind herë t`i lexojnë këto tekste:

] لاَ اِلَهَ اِلاَّاللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ . لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلَي كُلِّ شَيءٍ قَدِيرْ . قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ . اَللَّهُ الصَّمَدُ . لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ  . وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ . اَللَّهُمَّ صَلِّي عَلَي مُحَمَّدٍ وَ عَلَي آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَي اِبْرَاهِيمَ وَ عَلَي آلِ اِبْرَاهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدْ [

(Lâ ilahe il-lall-llahu vahdehû lâ sherîke leh, lehul mulku ve lehul hamdu ve huve `alâ kul-li shej`in kadîr. Kul huvall-llahu ehad. All-llâhus-samed. Lem jelid ve lem jûled. Ve lem jekun-lehu kufuven ehad. All-llahumme sal-li `ala Muhammedin ve `ala âli Muhammedin kema sal-lejte `ala Ibrahîme ve `ala âli Ibrahîme inneke hamidun mexhîd).

Në qoftë se haxhiu din ndonjë gjuhë të huaj, Arafati është një rast i volitshëm që të bisedojë me haxhilerë tjerë dhe të shkëmbej mendime apo së paku të njoftohen. Apo në rast se nuk din ndonjë gjuhë të huaj atëherë mund të kërkojë ndihmë nga ndonjë që e din gjuhën e bashkëbiseduesit.

Pesëmbëdhjetë minuta pas perëndimit të diellit, haxhilerët me autobusë, duke lexuar telbijje dhe tekbire nisen në drejtim të Muzdelifes, përkatësisht Mesh`aril Haramit dhe Mines.

 

NË MUZDELIFE

Kur të arrihet në Muzdelife, zbritet nga autobusët dhe në kohën e jacisë, së bashku falen namazi i akshamit dhe jacisë. Me këtë rast thuhet vetëm një ezan dhe një ikamet.[22]

Zakonisht në Muzdelife mblidhen guralecat të cilat do t`i hudhim në Mine. Këta gurëzinj mund të mblidhen edhe tjetërkund përpos në vendin ku hudhen, ndërsa madhësia e tyre duhet të jetë sikur madhësia e lajthive të vogla.

Qëndrimi në Muzdelife deri në lindje të diellit të ditës së parë të Kurban Bajramit, sipas medh`hebit tonë është sunnet, ndërsa të tjerët thonë se është vaxhib. Megjithatë, edhe sipas mendimit të dytë, mjafton një qëndrim i shkurt e ta plotësojmë vaxhibin. Imamët, siç janë Shafiu dhe Ibën Hanbeli, qëndrimin në Muzdelife e konsiderojnë sunnet.

Haxhilerët tanë zakonisht i përmbahen qëndrimit të parë, aq më parë kur të kihen parasysh vështirësitë e transportit dhe mundësia që në errësirë të humbet ndonjë haxhi. E që të mos ndodh kjo, më e arsyeshme është që të mos qëndrohet tërë natën në Muzdelife.

Pas faljes së namazit duhet kryer ibadete të ngjashme sikur në Arafat. Kjo nënkupton që t`i drejtohemi All-llahut Y për mëshirë dhe falje. Pas kësaj me autobus shkohet në Mine ku do të vendosen haxhilerët në tendat e përgatitura për ta. Gjatë rrugës prej Muzdelifes për në Mine duhet lexuar telbijje.

 

 

NË MINE

Dita e parë e Kurban-Bajramit

Pasiqë të falet sabahu, haxhiu drejtohet në një nga tri vendet ku hudhen guralecat([23]), në vendin e quajtur Akabe, apo siç i thonë zakonisht te shejtani i madh. Këtu, ditën e parë të Kurban-bajramit do të hudhen shtatë guralecë.

Pasiqë të arrihet në Akabe, ndërpritet leximi i telbijjeve dhe guralecat hudhen në një shtyllë të caktuar ashtu që guri kapet me gishtin tregues dhe gishtin e madh dhe me tekbir hudhet drejt shtyllës.

Siç kemi përmendur më lartë, hudhja simbolike e guralecave duhet kuptuar si shkëputje formale nga gjitha pasionet negative të cilat njeriun e shpiejnë kah veprat e ndaluara me sheriat. Hudhja e guralecave duhet simbolikisht ta godas shejtanin tonë, thënë me fjalë tjera pasionet negative njerëzore.

Pas hudhjes së guralecave, haxhiu duhet rruar apo t`i shkurtojë flokët, e mustehab është që në të njëjtën kohë të priten edhe thonjët. Me mbarimin e obligimeve në Mine haxhiu lejohet nga të gjitha ndalimet e përcaktuara me hyrjen në ihram, me përjashtim të marrëdhënieve intime me bashkëshorten. Kjo, përndryshe, quhet »et-tehâl-lulul-evvel« apo lirimi i parë nga obligimet. Në qoftë se me vete i ka teshat e rëndomta, mund t`i veshë.

Tani, kush dëshiron të presë kurban mund të presë, mirëpo meqë ne kemi bërë nijet ta kryejmë ifradin, nuk jemi të obliguar të therrim kurban. Pasiqë tavafi ditën e tretë dhe të katërt është më rëndë të kryhet për shkak të tollovisë së madhe, haxhiu më së miri e ka që qysh ditën e parë të zbresë në Mekke dhe ta kryejë Tavafi-ifaden, i cili është farz, gjë të cilën e praktikojnë haxhilerët tanë. Në realitet, pasiqë teshat e rëndomta i kanë lënë në Mekke, e në Mine nuk ka kushte për pastrim, parapëlqehet që haxhiu të zbresë në Mekke, ta kryejë këtë tavaf, mandej mund t`i zhvesh ihramet, i vesh teshat e rëndomta dhe pushon mirë ashtu që pas namazit të iqindisë përsëri të mund të kthehet në Mine ku do ta kalojë natën.

Domethënë, po qe se mundësojnë kushtet, më mirë është që pas hudhjes së guralecave në Akabe ditën e parë, të shkohet në Mekke dhe në Harem ta falë namazin e Bajramit. Mirëpo, kjo është mjaft rëndë të bëhet përshkak të frekuencës së madhe automobilistike e nga ana tjetër koha ndërmjet sabahut dhe namazit të Bajramit është e shkurtë.

Kur të arrihet në Harem, kryhet farzi i fundit, përkatësisht tavafi-ifade apo tavafuz-zijareh.

Nijetin duhet bërë me abdes edhe atë në këtë mënyrë:

] اَللَّهُمَّ اِنِّي اُرِيدُ طَوَافَ بَيْتِكَ الْحَرَامَ فَيَسِّرْهُ لِي وَ تَقَبَّلْهُ مِنِّي اَطُوفُ سَبْعَةَ اَشْوَاطٍ طَوَافَ اْلاِفَاضَةِ , اَللهُ اَكْبَرْ [

(All-llahumme inni urîdu tavâfe bejtike-l harâme fejessirhu lî ve tekabbelhu minnî etûfu seb`ate eshvâtin tavâfe-l ifâdati, All-llahu ekber).

Apo në gjuhën tonë:

»O Zot! Dëshiroj ta kryejë tavafin e Bejtul-Haramit Tënd, andaj lehtësoma dhe pranoje. Tavafin do ta kryej në emër të Tavafi-ifades edhe atë shtatë rrotullime. All-llahu ekber.«

Gjatë Tavafi-kudumit siç kemi sqaruar më lartë, duhet të lexohen duatë e njëjta dhe të falen dy reqatë namaz në të njëjtën mënyrë.

Pas kryerjes së këtij tavafi (tavafi-ifades), duke patur parasysh se kur arritëm në Mekke, pas Tavafi-kudumit, bëmë sa`jin, për ate sipas medh`hebit tonë nuk jemi të detyruar ta bëjmë përsëri sa`jin, mirëpo në qoftë se nuk e kemi kryer rradhën e parë (gjatë tavafi kudumit), atëherë sa`ji në këtë rast për ne është vaxhib.

Pas këtij tavafi, në qoftë se eventualisht haxhiu këtë nuk e ka kryer në Mine, tani do t`i rruajë apo vetëm do t`i nënqethë flokët, do të pastrohet dhe do t`i veshë teshat e rëndomta.

Pas kësaj haxhiut i lejohet gjithëçka, madje edhe marrëdhëniet intime me bashkëshorten. Kjo ndryshe quhet »et-tehalul ekber«, apo lirimi definitiv nga obligimet e ihramit.

Para akshamit haxhiu kthehet përsëri në Mine që ta kalojë natën.

Në qoftë se haxhiu nuk vepron kështu ditën e parë të Bajramit, pra qe se nuk e kryen Tavafi-ifaden qysh ditën e parë, atëherë këtë do ta kryejë ditën e tretë apo të katërt, kur definitivisht do të kthehet në Mekke.

 

Dita e dytë e Kurban-Bajramit

Ditën e dytë të Bajramit, kur dielli është në zenit, haxhiu do të hudhë guraleca në tri vende nga shtatë gurë([24]).

                         1.  Së pari në xhemren e parë (shtyllën e parë);

                         2.  Mandej në xhemren e dytë, 155 metre larg nga e para dhe

                         3.  Në shtyllën e tretë (Akaben) rreth 150 metre larg nga e dyta.

Gjatë hudhjes së guralecave në Akabe veprohet  njëlloj sikur në ditën e parë të Kurban-Bajramit. Kjo hudhje ditën e dytë mund të kryhet prej zenitit të ditës së dytë, deri në perëndimin e diellit të ditës së njëjtë të Bajramit.

 

Dita e tretë e Kurban-Bajramit

Ditën e tretë të Kurban-Bajramit në të njëjtën kohë përsëriten veprimet e ditës së dytë. Me këtë kryhen të gjitha obligimet në Mine. Megjithatë, kush dëshiron që edhe ditën e katërt të Kurban-Bajramit ta kalojë në Mine, atëherë obligohet që edhe atë ditë t`i hedhë guralecat në të tre vendet, sikur në ditën e dytë dhe të tretë të Bajramit.

Duke pasur parasysh se Mina është vend mjaft i ngushtë, pjesa dërmuese e haxhilerëve zbresin në Mekke qysh ditën e tretë të Bajramit.

Duhet theksuar edhe atë se gjatë kryerjes së këtij obligimi (hudhjes së guralecave), haxhiun për shkaqe objektive dikush mund ta zëvendësojë, si p.sh. sëmundja, pleqësia e thellë, pamundësia, shtatëzania dhe ngjashëm. Në këtë rast i autorizuari së pari do ta kryejë obligimin për vete e mandej për dhënësin e autorizimit.

 

PËRSËRI NË MEKKE

Ditën e tretë të Kurban-Bajramit përsëri kthehemi në Mekke. Rregullisht shkojmë në Harem ku bëjmë ibadet dhe, atij që ia mundëson shëndeti, bën tavafin dhe sa`jin e joobligueshëm (nafile). Përveç kësaj mund të dilet në qytet që të blihet ndonjë kujtim dhe hedije ngase për dy-tri ditë do të largohet nga Mekka.

Duke pasur parasysh se në radhë të këtyre ceremonive kemi bërë nijet haxhxhin ifrad, andaj neve na takon të vendosim se a do ta kryejmë edhe umren apo jo. Haxhilerët tanë zakonisht e kryejnë edhe umren, prandaj në vijim do ta njoftojmë lexuesin kur dhe si kryhet umreja.

Nga shkaku që haxhiu të mos lodhet shumë, më së miri është që umreja të kryhet ditën e katërt të Kurban-Bajramit, pas akshamit, ngase sipas medh`hebit tonë, kryerja e këtij ibadeti gjatë ditëve të Bajramit paraqet mekruh-tahrimen.

 

UMREJA

Umreja paraqet një ibadet i cili përbëhet nga vizita e Qabes në mënyrë dhe kushte të caktuara (disa e emërtojnë edhe si »haxhxhi i vogël«). Sipas medh`hebit tonë umreja është sunneti-muekkede dhe mund të kryhet gjatë tërë vitit([25]).

Umreja është e përmendur dhe vërtetohet me Kur`an([26]) dhe Hadith. Transmetohet nga Aisheja r.a., se e ka pyetur të Dërguarin e All-llahut, a është myslimaneja e obliguar me xhihad? Muhammedi u iu përgjigj: »Po, ato janë të obliguara me xhihad në të cilën nuk ka beteja: ta kryejnë haxhxhin dhe umren«. Ky hadith shënohet në përmbledhjet e haditheve të Ahmedit dhe Ibni Maxhes.

Për vlefshmërinë e Umres vlejnë të gjitha kushtet të cilat vlejnë edhe për haxhxhin siç është theksuar më lartë.

Umreja përbëhet nga:

                        1.Veshja e ihramit e cila në këtë ceremoni, sikur edhe gjatë kryerjes së haxhxhit, është shart - kusht i domosdoshëm;

                        2.Tavafi, i cili është vaxhib (katër rrotullimet e para);

                        3.Sa`ji, i cili është vaxhib sikur te haxhxhi dhe

                        4.Rruarja apo shkurtimi i flokëve, që është vaxhib.

 

Si do ta kryejmë umren?

Që të mos paraqesë mekruh-tahrimen, umreja duhet të bëhet ditën e katërt të Kurban-Bajramit pas perëndimit të diellit. Dhe meqë haxhilerët shpejtojnë ta kryejnë këtë ceremoni, qysh ditën e katërt të Bajramit do t`i veshin ihramet, dhe me autobus do të shkojnë në vendin e quajtur Et-Ten`im disa kilometra larg nga Mekka, vend  i cili sipas medh`hebit tonë është mikat për umren.

Aty do të falet akshami e mandej do të bëhet nijeti se do kryhet umreja. Ky nijet mund vetëm të paramendohet, mirëpo më së miri është të thuhet qoftë në gjuhën tonë apo në gjuhën arabe. Ky nijet bëhet kështu:

] اَللَّهُمَّ اِنّيِ نَوَيْتُ الْعُمْرَةَ. وَ اَحْرَمْتُ بِهَا لِلَّهِ تَعَالَى فَيَسِّرْهَا لِي وَ تَقَبَّلْهَا مِنّيِ [

(All-llahumme innî nevejtul umrete ve ahremtu bihâ lil-lâhi te`âla fejessirha lî ve tekabbelha minnî).

Ja përkthimi në gjuhën tonë:

     »O Zot! Vendosa ta kryej umren dhe me atë qëllim, për hirë të All-llahut, hyj në ihram për obligimin e umres. O Zot, ma lehtëso dhe pranoje prej meje.«

Mandej do t`i lexojë telbijjet.

Haxhiu pas kësaj me autobus kthehet në Harem ku do ta kryejë tavafin e mandej sa`jin. Tavafin dhe sa`jin do t`i kryejë, siç kemi përmendur më parë, me dallim të vetëm që tani do të thotë: طَوَافُ الْعُمْرَةِ d.m.th. tavafin e umres, përkatësisht سَعْىُ الْعُمْرَةِ sa`jin e umres.

Domethënë, haxhiu në emër të tavafit të umres do të bëjë shtatë rrotullime rreth Qabes, do të falë dy reqate namaz, do ta lexojë duanë, do të pijë ujë zemzemi, pastaj do të vrapojë në mes Safasë dhe Merves shtatë herë, do ta lexojë duanë, do t`i rruajë apo vetëm do t`i shkurtojë flokët etj.

Mbasi t`i kryejë të gjitha këto që u thanë, haxhiu ka të drejtë t`i nxjerrë ihramet dhe me këtë akt kjo ceremoni merr fund.

 

TAVAFI I LAMTUMIRËS APO TAVAFI-VEDA

Sipas medh`hebit tonë, tavafi i lamtumirës i cili kryhet para se të largohemi nga Mekka është - vaxhib, mirëpo këtë e zëvendëson çdo tavaf që kemi kryer pas tavafi-ifades, madje qoftë ai edhe ndonjë tavaf që e kemi kryer si nafile. Mirëpo, pasi të kryhet tavafi i lamtumirës mustehab është të largohemi prej Mekkes.

Ndërkaq, si në rastin tonë, kur e kryejmë edhe umren ky tavaf (tavafi-veda) më nuk është vaxhib, pasiqë e zëvendson tavafi i umres. Kjo formë është e mirëseardhur nëse të njëjtën ditë apo të nesërmen udhëtohet prej Mekkes, gjë që është rast me haxhilerët tanë.

Me kryerjen e sa`jit të umres, krejt nder bëjmë duanë e fundit para Qabes, edhe njëherë dëshirojmë faljen dhe mëshirën e All-llahut dhe dalëm nga Haremi.

Nuk ka nevojë siç thonë disa, që nga Haremi të dilet duke ecur prapshti, kinse kjo qenka mustehab, ngase për këtë nuk kemi argumente se ashtu ka vepruar Muhammedi u, por përkun-drazi duhet të kemi kujdes të mos i shqetësojmë haxhilerët e tjerë ngase Haremi ëshë përplotë haxhilerë.

Me këtë përfundon haxhxhi dhe umreja, pastaj haxhiu largohet nga ky Vend i Shenjtë me dëshirë që All-llahu t`ia mundësojë edhe ndonjëherë tjetër të kthehet ta vizitojë Qaben dhe vendin ku lindi, u rit dhe e filloi misionin njeriu më i madh në historinë e gjinisë njerëzore - Muhammedi u

 

_________

 

Meqë ne në këtë libër shtjelluam mënyrën e kryerjes së haxhxhit ifrad, në vijim në pika të shkurta do t`i sqarojmë edhe dy mënyrat e tjera edhe ate: Et-Temett`u dhe El-Kiran.

 

ET-TEMETT`U

Kryerja e haxhxhit të quajtur temett`u, nënkupton të bërit nijet që në muajt e haxhxhit, apo para tyre, mirëpo me kusht që së paku katër rrotullime rreth Qabes, të kryhen në muajt e haxhxhit. D.m.th., me të arritur në Mekke, në vendet e përcaktuara - mikatet, veprohet sikur te mënyra e haxhxhit ifrad, vetëm se tani nijeti bëhet për umren ashtu siç është pëshkruar më lartë.

D.m.th. umreja do të bëhet ashtu siç e kemi përshkruar më lartë, e pas përfundimit të tavafit, sa`jit, rruarjes apo shkurtimit të flokëve dhe pas faljes, do t`i hjekë ihramet dhe do t`i veshë teshat e rëndomta dhe do ta presë kohën e daljes në Arafat.

D.m.th., me heqjen e ihrameve  lirohemi nga obligimet të cilat ndërlidhen me ihramin, që e kemi sqaruar kur shtjelluam çështjen e ihrameve. Kjo paraqet një lehtësim të madh për të cilën edhe u quajt kështu - et-temett`u.

Mandej, më tetë dhul-hixhxhe, dy ditë para Kurban-Bajramit, haxhiu do t`i veshë ihramet në Mekke, do të bëjë nijet që do ta kryejë vetëm haxhxhin dhe do t`i kryejë të gjitha ceremonitë dhe rregullat të cilat i sqaruam për ifradin, me dallim që haxhiu i cili e kryen sipas mënyrës et-temett`u, është i obliguar të therrë kurban (hedj), dhe që pas Tavafi ifades duhet ta bëjë sa`jin. Në qoftë se nuk ka mundësi të therrë kurban, atëherë obligohet të agjërojë tre ditë para ditës së parë të Kurban-Bajramit dhe shtatë ditë pasiqë ta kryejë haxhxhin.

EL-KIRAN

Kiran nënkupton bashkimin e dy gjërave. Sipas kuptimit terminologjik kjo d.m.th.: t`i bashkojsh haxhxhin dhe umren duke qenë në një ihram.

Haxhiu i cili vendos ta kryejë haxhxhin në këtë mënyrë, në mikat nijetin do ta bëjë kështu:

] اَللَّهُمَّ اِنّيِ نَوَيْتُ الْعُمْرَةَ وَ الْحَجَّ وَاحْرَمْتُ بِهِمَا لِلَّهِ تَعَالَي , اَللَّهُمَّ يَسِّرْ هُمَا لِي وَ تَقَبَّلْهُمَا مِنّيِ [

(All-llahumme innî nevejtul umrete vel haxhxhe ve ahremtu bihima lil-lahi te`ala, All-llahumme jessir humâ lî ve tekabbelhumâ minnî).

Ja përkthimi i këtij nijeti:

»Zoti im, vendosa ta kryej umren dhe haxhxhin, për hirë të All-llahut hyjë në obligimet e ihramit. O Zot ma lehtëso dhe pranoje prej meje…«

Haxhiu i cili e ka bërë nijetin për kryerjen e haxhxhit në këtë mënyrë arabisht quhet »karin«, pasiqë që ka arritur në Mekke, së pari do ta bëj umren (tavafin dhe sa`jin) mirëpo nuk do të rruhet, as do t`i shkurtojë flokët dhe nuk do ta nxjerrë ihramin. Ai mbetet në ihram gjersa të kthehet nga Mineja dhe ta kryejë Tavafi-ifaden, dhe atëherë, pas rruarjes apo shkurtimit të flokëve, do t`i hjekë ihramet.

Kjo mënyrë haxhxhi (kirani), sipas medh`hebit tonë është edhe më e mira, mirëpo siç shihet edhe më e rënda.

Kjo mënyrë e haxhxhit kërkon edhe therrjen e kurbanit.

Për kryerjen e haxhxh kiranit, ekzistojnë edhe shtatë kushte, e ato janë:

                        ·       që nijeti i kiranit të bëhet më së voni pas rrotullimit të katërt të tavafit të umres (p.sh. në qoftë se e ka bërë nijet umren, dhe dëshiron që temett`uin ta ndërrojë në kiran;

                        ·       ta bëjë nijetin e haxhxhit para ndonjë lëshimi eventual i cili e prish umren;

                        ·       që tavafin e umres, ose së paku katër rrotullime të tij rreth Qabes, t`i kryejë para daljes në Arafat;

                        ·       të mbrohet nga shkeljet e rregullave, qoftë të haxhxhit apo të umres;

                        ·       që tavafin e umres, ose së paku katër qarqe, t`i kryejë në muajt e haxhxhit;

                        ·       të mos jetë banor i Mekkes, ngase banori i Mekkes nuk mund ta bëjë nijet kiranin përpos nëse del jashtë Mekkes para se të hyjnë muajt e haxhxhit dhe

                        ·       që të mos e lëshojë obligimin e haxhxhit.

 

Duhet theksuar edhe atë se në kiran tavafi i umres e zëvendson tavafi kudumin, ashtu që kush e bën nijet këtë mënyrë (kiranin), nuk duhet ta kryejë tavafi-kudumin.

 

 

PJESA  II

DËNIMET PËR KUNDËRVAJTJET

Për shkak të harresës për ndonjë shkak tjetër mund të ndodhë që haxhiu të bëjë ndonjë gabim, mund të veprojë ndyshe nga ajo që e përcakton Sheriati dhe ajo që parashihet sipas medh`hebit tonë.

Gabimet mund të jenë të karakterit të rëndë dhe të lehtë. Ekzistojnë gabime të cilat e prishin haxhxhin krejtësisht, ekzistojnë të tilla të cilat obligojnë therrjen e deves apo lopës, apo disa tjera të cilat obligojnë therrjen e deleve, dhënies të sadakasë dhe ngjashëm.

Këto kundërvajtje, sipas medh`hebit hanefi, janë të ndara në gjashtë lloje:

                        1.Kundërvajtje që e prish haxhxhin tërësisht,

                        2.Kundërvajtje e cila obligon therrjen e kafshës së madhe (bedenit([27]));

                        3.Kundërvajtje e cila obligon therrjen e lopës apo deles;

                        4.Kundërvajtje e cila obligon dhënien e sadakasë në vlerë të një sa`aji([28]);

                        5.Kundërvajtje që obligon dhënien e sadakasë në vlerë më të vogël se gjysmë sa`a;

                        6.Kundërvajtje që obligon dhënien e kimetit([29]).

Veprimet e poshtëshënuara konsiderohen kundërvajtje në qoftë se kryhen derisa jemi në ihrame:

                        One) Në qoftë se haxhiu ejakulon, ka marrëdhënie intime me bashkëshorten para qëndrimit në Arafat, haxhxhi i tij është i prishur. Haxhxhi i tillë doemos duhet të kryhet vitin e ardh-shëm. Mirëpo, në qoftë se haxhiu këtë kundërvajtje e bën pas qëndrimit në Arafat dhe farzit të tretë të haxhxhit (para kryerjes së tavafi-fades), haxhxhi nuk është i prishur, vetëm se haxhiu obligohet për kundërvajtje të therrë një lopë.

Gjithashtu haxhiu obligohet me therr një lopë në qoftë se Tavafi-ifaden e kryen xhunub (ejakulon dhe nuk pastrohet) apo në qoftë se gruaja e kryen gjatë kohës së hajzit dhe nifasit (larjeve mujore).

                        Two) Haxhiu obligohet të therrë një dele apo një lopë në këto raste:

                        ·       Në qoftë se nxit epshin, p.sh. në qoftë se bën dashuri me gruan pa marrë parasysh a do të ejakulojë apo jo;

                        ·       Në qoftë se ejakulon gjatë shikimit të gruas;

                        ·       Në qoftë se me apo pa shkak i qethë një të katërtën e flokëve apo më tepër; në qoftë se rruan qimet nga nënsjetullat, nëse e rruan mjekrën apo vendet e turpshme. Po qe se i kryen me arsye, atëherë mund të zgjedhë ndërmjet therrjes së deles, agjërimit të tre ditëve apo t`i ushqejë gjashtë të varfër, çdo varfanjak me nga gjysmë sa`a;

                        ·       Në qoftë se haxhiu vesh petka të qepura gjatë kohës kur është e ndaluar;

                        ·       Në qoftë se gjatë tërë ditës mban në kokë mbulesë (p.sh. kësulë dhe ngjashëm);

                        ·       Në qoftë se tërë një organ të vetin e lyen p.sh. dorën, këmbën apo ngjashëm. Mirëpo, nëse kështu vepron me arsye, p.sh. për shkaqe shëndetsore - nuk ka bërë kundër-vajtje;

                        ·       Në qoftë se i pret thonjtë e njërës dorë, njërës këmbë apo të gjithë menjëherë, apo ashtu vepron disa herë, për çdo herë obligohet të therrë nga një dele;

                        ·       Në qoftë se lëshon Tavafi-kudumin, apo Tavafi-vedan, nëse një qark gjatë kryerjes së sa`jit të umres, apo lëshon ndonjë vaxhib gjatë kryerjes së rukneve.

                        Three) Haxhiu obligohet të ndajë sadaka në vlerë të gjysmë sa`a-së, në qoftë se bën ndonjë lëshim nga të poshtëpërmendu-rat:

                        ·       Në qoftë se e lyen me misk një pjesë të organit të madhë të trupit;

                        ·       Në qoftë se vesh ihram të qepur dhe ngjashëm, më pak se një ditë;

                        ·       Në qoftë se e mbulon kokën më pak se një ditë;

                        ·       Në qoftë se i rruan flokët, mirëpo më pak se një të katër-tën.

__________

 

KRYERJA E HAXHXHIT PËR TJETRIN - BEDELI

Haxhxhi është ibadet i cili sipas konditave të sheriatit është i lejuar, në realitet edhe i urdhëruar që për një besimtar të mund ta kryejë edhe tjetri. Prandaj, muslimani apo musliman-ja të cilët për shkaqe objektive nuk mund ta kryejnë haxhxhin apo umren, edhe pse kanë kushte, ato ose pasardhësit e tyre mund të caktojnë tjetërkend ta kryejë haxhxhin për ta. Mënyra e tillë e kryerjes së haxhxhit quhet - bedel.

Në rast se haxhhxi për tjetrin kryhet për njeriun e gjallë i cili për shkaqe shëndetsore nuk mund ta kryejë haxhxhin, sëmundja e tij doemos të jetë e natyrës ku nuk shpresohet përmirësimi i sëmundjes respektivisht të mos ketë shpresë se obliguesi i haxhxhit do të mund vetë ta kryejë haxhxhin.([30])

Përpos kësaj, kur kryhet haxhxhi për tjetrin, duhet plotësuar edhe disa kushte:

                        ·      që i autorizuari nijetin për haxhxh ta bëjë në emër të dhënësit të autorizimit;

                        ·      që pjesën më të madhe të harxhimeve t`i marrë përsipër ai i cili është i obliguar ta kryejë haxhxhin e jo i autorizuari. Në realitet, në qoftë se për një njeri, i cili ka bërë vasijjet që për të të kryhet haxhxhi, tjetri i jep harxhimet, obligimi i haxhxhit nuk bie. Mirëpo, nëse nuk ka bërë vasijjet dhe tjetri i ndërmerr harxhimet e bedelllëkut, haxhxhi i tillë - në qoftë se jep Zoti - do të jetë i plotfuqishëm;

                        ·      i autorizuari (bedeli) nuk ka të drejtë të kushtëzojë pë shumën e të hollave, andaj në qoftë se I ngelin të holla, do t`ia kthejë të zotit, por ka të drejtë t`I mbajë nëse I lehen hedije (dhuratë);

                        ·      bedeli duhet ta kryejë mënyrën e haxhxhit (ifrad, temett`u apo kiran) ashtu siç e ka porositur;

                        ·      bedelllëkun duhet ta kryejë njeriu i mençur, i moshës madhore dhe i udhëzuar në regullat e haxhxhit;

Në qoftë se ndodh që bedeli me gabimin e vet, para daljes në Arafat të bëjë kundërvajtje që e prish haxhxhin, obligohet që autorizimdhënësit t`ia kompenzojë shumën e të hollave të cilat i ka pranuar, ngase haxhxhi nuk është i vlefshëm.

Në qoftë se muslimani len vasijjet (testament) që të dërgohet bedel për të, atëherë kjo porosi duhet të kryehet ashtu siç ka përecizuar. Në qoftë se kjo nuk është përcaktuar në mënyrë eksplicite (të prerë), atëherë bedeli do të dërgohet nga shtëpia e të vdekurit.

 

HEDJI APO KURBANI I HAXHXHIT

Hedji (kurbani i cili therret në haxhxh) mund të jetë: gjedh i cili i ka mbushur dy vjet, devja pesëvjeçare, delja, dashi ose dhia njëvjeçare. Këto të fundit mund të jenë edhe gjashtëmujore, por me kusht që të jenë të rritur që t`i përngjajnë deles apo dhisë njëvjeçare.

Kurbanet e haxhxhit janë tre lloje:

                          1.  Kurbani i cili është vaxhib, si p.sh. në temett`u dhe kiran([31]) ose në rast se lihet ndonjë nga vaxhibet e haxhxhit.

                         2. Kurban i cili është vaxhib, mirëpo në bazë të obligimit vullnetar (nedhri);

                         3. Kurban i cili është therrur vullnetarisht (tetavv`u).

Kurbani i cili therret për shkak të mënyrës së haxhxhit temett`u apo kiran, doemos të therret gjatë tre ditëve të para të Kurban-Bajramit. Kurbanet tjerë, të theksuar nën numrin 2 dhe 3, mund të therren kurdoqoftë.

Hedji duhet therrur në Harem, ndërkaq sunnet është të kryhet edhe në Mine (në qoftë se bëhet fjalë për kurbanet që therren gjatë tre ditëve të para të Bajramit).

Haxhiut i lejohet ngrënia e mishit të hedjit të theksuar nën pikën 1 dhe 2, por assesi nëse ai therret vullentarisht (pika e tretë), ngase ajo paraqet sadakë dhe atë mund ta hanë vetëm të varfërit.

Për hedj mund të therret çfarëdo lloj kafshe që mund zakonisht të therret edhe për Kurban-bajram (të mos jetë e verbër, të mos shqepojë dhe ngjashëm).

 

__________

 

VIZITA E MEDINEI-MUNEVVERES

Më parë kemi theksuar se haxhiu e viziton edhe Medinen, qytetin i cili e strehoi Muhammedin u nga politeistët mekkas dhe vendi ku edhe u varros trupi i tij i bekuar.

Kështu pra, po i paraqesim me rradhë çfarë duhet bërë në Medine. Itinerari i kësaj vizite do të dukej kështu:

Kur të arrijmë në Medine dhe të vendosemi te muvez-ziri ([32]), do të pastrohemi, do ta veshim petkun më të bukur dhe do ta vizitojmë mezarin (varrin) e të Dërguarit të All-llahut. Domethënë, më parë me respekt do të hyhet në Xhaminë e të Dërguarit të Zotit dhe do të falen dy reqate namaz (tahijjetul-mesxhid). Duhet pretenduar që këto dy reqatë të falen ndërmjet varrit të Pejgamberit dhe minberit, ngase gjatë një rasti Muhammedi u ka thënë se ai vend paraqet »një bahçe të xhennetit në këtë tokë«. Pasiqë të falen dy reqatë namaz, atëherë do të bëhet një sexhde falënderimi për shkak se All-llahu ia mundësoi t`i vijë në vizitë Pejgamberit dhe nga Ai të kërkojë çfarë të dojë.

Mandej, sipas mundësisë, do t`i afrohet vendit ku është varrosur trupi i bekuar i të Dërguarit të fundit të All-llahut dhe do të lexojë salavatet dhe Elhamin.

Zakonisht këtë zijaret (vizitë) e bëni me muvezzirin i cili përshëndet në gjuhën arabe të Dërguarin e All-llahut andaj edhe haxhiu duhet të përsërisë pas tij.

Pastaj kur të kalojë edhe pranë varreve të Ebu Bekrit dhe Umerit r.a. duhet lexuar Elhamin.

Mustehab është që pas kësaj të vizitohet edhe vendi i quajtur Xhennetul-Beki` në të cilin janë të varrosur: hz. Othmani, Ibrahimi - djali i Muhammedit u, hz. Hasani - nipi i Pejgamberit, Abbasi, disa gra të Pejgamberit dhe shumë sahabë.

Gjatë qëndrimit të tij disaditor në Medine, haxhiu do të vizitojë edhe shumë vende me rëndësi në Medine dhe periferi, siç është Mesxhidi-Kubba (xhamia e parë e ndërtuar në historinë islame), mandej kodrina Uhud (vendi ku u zhvillua lufta ndërmjet muslimanëve dhe politeistëve në rrënzë të të cilit gjendet varri i hz. Hamzës, mixhës së pejgamberit); Mesxhidi-kibletejni (mesxhidi i dy kibleve) dhe vende tjera historike dhe objekte kulturore.

Normalisht që haxhiu duhet tentuar që të gjithë namazet t`i falë në Xhaminë e të Dërguarit të Zotit, dhe atë ditë kur do të largohen prej Medines duhet falur edhe dy reqatë namaz dhe duhet falënderuar All-llahun Y që i mundësoi të vijë në këto vende të bekuara dhe ta lusë për fat dhe mundësi që edhe një herë të vijë  në këto vende dhe në prani mezarin e të dërguarit të All-llahut edhe njëherë të kërkojë mëshirën e All-llahut.

 

SHKURTIMI I NAMAZIT NË RRUGË

Sipas medh`hebit hanefi, kur haxhiu niset në rrugë, është i obliguar ta shkurtojë namazin. Me fjalë tjera, në vend të katër reqateve, do të falë dy reqatë farz dhe do të japë selam. Ndërkaq, sa i takon sunnetit, mund t`i falë (nuk i shkurton) nëse ka kohë për të. Përderisa farzin e akshamit dhe sabahut nuk duhet shkurtuar.

Haxhiu prej çastit kur del nga shtëpia e derisa të kthehet përsëri në shtëpi, do t`i shkurtojë namazet ngase askund nuk qëndron më tepër se pesëmbëdhjetë ditë. Mirëpo, nëse vendos të qëndrojë pesëmbëdhjetë ditë apo më tepër në një vend, atëherë namazet do t`i falë pa i shkurtuar.

Haxhiu-mysafir mund të falet pas imamit që nuk është mysafir. Në këto raste haxhiu nuk do ta shkurtojë namazin, por do ta falë krejtësisht. Mirëpo, nëse imami është mysafir, ai detyrohet që namazin ta shkurtojë. Në këtë rast imami pas dy reqatave do të japë selam, ndërkaq xhemati do t`i vazhdojë edhe dy reqatë tjerë.

Haxhiu nuk obligohet me namazin e xhumasë dhe bajramit, në qoftë se në një vend nuk qëndron më tepër se pesëmbëdhjetë ditë.

Në qoftë se ndodh që koha e namazit ta kapë gjatë udhëtimit në mjetin transportues (aeroplan, anije, autobus dhe ngjashëm), haxhiu në fillim të namazit, kur të merr tekbir do të kthehet në atë anë kah mendon se gjendet Kibleja dhe do të falet.

 

 

 

 

 

SQARIME PËR GRATË TË CILAT E KRYEJNË HAXHXHIN

Gratë gjatë kryerjes së haxhxhit sillen njëlloj sikur edhe burrat, me përjashtim që:

                        ·      mund ta mbulojnë kokën;

                        ·      mund të veshin ihrame të qepura dhe tesha të rëndomta qytetare (të lejuara me Sheriat);

                        ·      gjatë leximit të telbijjes nuk e ngrenë zërin;

                        ·      nuk do të ecin me hap të shpejtuar rreth Qabes dhe në sa`j;

                        ·      nuk do t`i qethin flokët, porse vetëm pakëz do t`i shkurtojnë;

                        ·      nuk do t`i afrohen Haxherul-esvedit, porse vetëm në shenjë përshëndetjeje do t`i drejtojnë duart andej;

                        ·      në Arafat është më mirë të qëndrojnë në çadra se sa të dalën në Xhebelur-rahmeh.

Hajzi dhe nifasi (larjet mujore dhe lehonia) nëse i paraqiten gruas pas veshjes së ihramit, nuk e pengojnë atë që t`i kryejë obligimet e haxhxhit, vetëm se në ate gjendje nuk mund të hyjë në Harem dhe të bëj tavaf. Nga kjo del se ajo tavafi-ifaden, i cili është farz do ta lërë derisa t`i kalojë menstruacioni. Megjithatë, në qoftë se afrohet koha për ta lënë Mekken e ajo gjendet ende në atë gjendje, atëherë pjesën e poshtme të trupit do ta siguroj mirë që të mos len shenja gjaku pas dhe kështu do ta kryej tavafi-ifaden. Para tavafit obligohet të lahet dhe obligohet të therrë beden (kafshë të madhe).

 

UDHËZIMET E FUNDIT

Nga praktika do t`i theksoj disa gjëra të cilat haxhiut më së tepërmi i interesojë dhe ato udhëzime i konsideroj se janë mjaft të dobishme:

                        ·      Gjatë nisjes në rrugë nuk duhet marrë shumë ushqime, bile ushqime të cilat prishen assesi.

                        ·      Bagazhi duhet të jetë sa më i vogël që të mos paraqet pengesë në rrugë.

                        ·      Mirë është që haxhiu menjëherë pas vendosjes te Mutavvifi ta marrë adresën që eventualisht nëse humbet të mund ta gjejë vendin, por preventivë më e mirë është që të jetë në shoqëri edhe të haxhilerëve tjerë.

                        ·      Nxehtësia e madhe në shkretirën e Arabisë Saudite është një armik serioz, madje duhet të kihet parasysh se nuk e kemi kokën të mbuluar, ngase jemi në ihrame. Prandaj mirë është që të mos qëndrohet jashtë prej orës dhjetë të mëngjezit dhe deri në orën katër pasdite.

                        ·       Menjëherë po qe se kemi temperaturë apo nuk ndjehemi mirë, duhet kërkuar ndihmë mjekësore. Gjithashtu një paraqitje e shpeshtë është edhe të dalët jashtë të fortë, andaj në qoftë se ndodhë që tre-katër ditë të mos keni dalë jashtë - doemos t`i paraqiteni mjekut.

Gjithashtu haxhiu duhet të llogarisë mirë që në rrugë për çdo ditë të hajë apo pijëe diçka ashtu që lukthi dhe zorrët të mund t`i funksionojnë normalisht.

                        ·      Mirë është që të mos stërngarkohemi me rroba të ndryshme ngase ajo paraqet një mundim të madh.

                        ·      Duhet pasur kujdes të mos i humbim të hollat dhe dokumen-tacionin. Ngase dikush mund ta shfrytëzojë tollovinë e madhe.

                        ·      Duhet të kemi kujdes çfarë uji pijmë (atëherë kur është shumë nxehët, duhet evituar pijet shumë të ftohta, ngase pijet e ftohta vetëm në moment e shuajnë etjen, për shuarjen e etjes më mirë është çaji i nxehtë).

                        ·       Duhet gjithmonë patur ndërmend që haxhiu duhet të jetë i durueshëm dhe s`duhet lejuar që për gjëra të vogla të ofendojë dikend. Kjo kërkohet nga ana e All-llahut Y, andaj kur të nisemi për në haxhxh duhet të marrim gjithëçka që na nevojitet, por më së tepërmi sabër (durim).

 

 

RRUGË TË MBARË DHE HAXHXH TË PRANUAR!

 

Haxhxh - quhet të vizituarit e disa vendeve të caktuara gjatë muajve të haxhxhit, më radhë të parë Qaben dhe Arafatin, duke kryer veprime të caktuara. Personi i cili kryen këto veprime quhet haxhi. Vendet me rëndësi që duhet vizituar dhe veprimet që do të kryejë haxhiu me rastin e haxhxhit janë:

El bejtul-haramu ose Bejtull-llah që është Qabeja.

El haxherul-esvedu është Guri i Zi i murosur në këndin lindor të Qabes në hyrje. Quhet edhe Er-ruknul-esvedu. Jashtë murit shihet më se një pëllëmbë, kurse lartësia (niveli i vendosjes së tij në mur) është pikërisht me lartësi të njeriut mesatar.

Er-ruknul-jemanijju është këndi i Kabës në anën e Jemenit, ndërsa në drejtim të Sirisë quhet Er-ruknul-shamijju.

El-hatim është vendi dhe muri i vendosur mbi të, i cili gjendet në anën lindore të Qabes (dy kutë i lartë, po aq edhe i gjërë, në gjysmë rrethi me perimetër prej 25 kutësh), pak i ndarë nga Qabja. Ai quhet edhe Hixhër ose Hixh`rul Ka`be.

El mesxhidul haram është Haremi sherifi, oborri i gjërë i Qabes rrethepërqark saj, ku gjendet burimi Zemzem, Mekami-Ibrahimi dhe kuriozitete dhe bukuri të tjera.

Mekami-Ibrahimi  është vendi para Qabes në anën lindore, ku gjendet guri me gjurmë të këmbës së njeriut (Ibrahimit a.s.), larg nga Haxherul-esvedi 28 kutë.

Safa dhe Merva janë dy çuka në Mekke që gjenden larg njëra-tjetrës 760,5 kutë (576,5 metra).

Arafati është në kodrën larg Mekkes, përafërsisht katër orë udhë-timi në këmbë.

Mine është vendbanimi i cili gjendet diku në një të tretën e rrugës në mes Mekkes dhe Arafatit.

El-mesh`arul-haram - quhet kodra në Muzdelife e cila quhet edhe Kuzeh. Disa tërë Muzdelifen e quajnë Mesh`arul-haram.

El-muhessab quhet lugina e gjërë e Mines dhe Mekkes, paralagje e Mekkes.

Ihram - d.m.th. të bërit nijet për haxhxh ose për umre. Për këtë të fundit kemi sqaruar gjërësisht më lartë, Njeriu që bën ihramin quhet Muhrim.

Telbijja thuhet kështu: Lebbejke-llahumme lebbejk, lebbejke lâ sherîke leke lebbejk, innel hamde ve ni`mete leke ve mulk, la sherîke lek!  - Të përgjigjem. O Zot, të pëtgjigjem. Të përgjigjem. Ti nuk ke shoq. Të përgjigjem. Ty të takon çdo lavdërim, mirësi dhe pushtet, (në këtë) nuk ka shok.

Mikat -  ësht vendi, respektivisht kufiri të cilin nuk guxon ta kalojë ai që dëshiron të hyjë në Mekke, për çfarëdo pune ose edhe pa farë pune pa bërë ihramin  për haxhxh ose umre. Duke kaluar nëpër vendet e përmendura, haram është të shtyhet ihrami për më vonë, ndërsa para kësaj (para hyrjes në mikat) mund të bëhet (veshet) ihrami, bile është më e preferueshme. Ai që gjendet brenda kufijve të mikatit, mund të hyjë në Mekke pa ihram. Gjithsejt janë pesë mikate: 1. Dhul Hulejfe, 2. Dhatu Irkin, 3. El Xhuhfe, 4. El Karnun, dhe 5. Je lemlem. Mikati për haxhilerët e troheve tona është Dhul Hulejfe.

Harem - është Mekja me rrethinën e saj  deri te kufijt e caktuar.

Tavaf - quhet të sjellurit rreth e rrotull Qabes. Haxhiu sillet rreth Kabës (me rastin e tavafit) shtatë herë, duke filluar prej Haxherul-esvedit. Të sjellurit rreth e rrotull Qabes shtatë herë konsiderohet një tavaf.

Remël - (të shpejtuarit) ecja me hapa të shpejtë, duke i shkun-dulluar krahët.

Sa`ji - ecje me hapa të shpejtë, pra me vrap, prej Safasë në Merva dhe anasjelltas, prej Merves në Safa - nga shtatë herë, me ç`rast brenda kufijve të caktuar, të cilët janë të shënuar me shenja të veçantë, duhet vepruar me hapa të shpejtuar.

Xhemre - quhet grumbulli me guralecë. Në Mine ka tri xhemre. Haxhiu në këto vende i gjuan guralecët (çdo herë nga shtatë guralecë) Gjuajtja e guralecëve në këto vende quhet remj.

El-akabe - quhet një pikë në Mine edhe aty gjendet një grumbull guralecash - Xhemretul-akabe.

Umreja - quhet akti fetar, i cili përbëhet prej ihramit, tavafit dhe sa`jit, pas të cilëve duhet qethur ose rruar si shenjë që ai akt është kryer dhe se ai person përsëri është i lirë. Umreja bëhet në çdo kohë të vitit. Mekruh është të bëhet ditën e nëntë, të dhjetë, të njëmbëdhjetë, të dymbëdhjetë dhe të trembëdhjetën e muajit dhul-hixhxhe. Umreja është sunnet.

Vukuf - quhet qëndrimi në Arafat dhe në Muzdelife gjatë kohës së caktuar.

Ifrad - quhet të veshurit e ihramit në mikat vetëm për haxhxh ose vetëm për umre. Ky njeri quhet - mufrid.

Kiran - do të thotë të veshurit e ihramit në mikat për ta bërë në të njëjtën kohë haxhxhin dhe umren.

Temett`u - do të thotë të veshurit e ihramit në mikat gjatë muajve të haxhxhit për të bërë umren, pra të bëhet umra gjatë këtyre muajve si dhe në të njëjtin vit të bëhet haxhxhi. Ky person quhet Mutemetti.

Hedj- quhet kurbani i cili dërgohet në Harem për ta therrur atje.

Ihsar - është të penguarit e muhrimit ose vetë pengesa që e pengon muhrimin të kryejë njërën nga pjesët  kryesore të haxhxhit ose të umres. Muhrimi i penguar quhet - Muhsar.

LITERATURA E SHFRYTËZUAR:

 

                        ·       Kur’ani Kerim (përkthim me komentim në gjuhën shqipe - Sherif Ahmeti);

                        ·       El Mebsût es serhasi - Elhanefi;

                        ·       El ihtijâr litelîlil Muhtar - Abdullah b. Mahmud;

                        ·       El fikhulvâdih minel kitâb vessunneh - Dr. Muhammed Bekr Ismail,

                        ·       Menasikul haxhxhi (Kako çu obaviti haxhxh) - Abdurrahman Hukiq;

                        ·       Menasikul haxhxhi vel umrati alâ medhâhibil erba` - Muhammed Nemnekâni;

                        ·       Fikhul Ibadat - Muhammed Seid Serdareviq,

                        ·       Zâdul meâd - Ibën Kajjim el Xhûzijje.

Nث VEND Tث PARATHثNIES...........................................................

HYRJE.......................................................................................................

PثRGATITJET DHE NISJA Nث RRUGث.........................................

PJESA  I..................................................................................................

DEFINICIONI I HAXHXHIT............................................................

OBLIGUESHMثRIA E HAXHXHIT...............................................

KOHA E KRYERJES Sث HAXHXHIT.............................................

FARZET E HAXHXHIT....................................................................

VAXHIBET E HAXHXHIT...............................................................

SUNNETET E HAXHXHIT...............................................................

IHRAMI...............................................................................................

KOHA E KRYERJES Sث KثTIJ OBLIGIMI (IHRAMIT).

اFARث I NDALOHET HAXHIUT KUR TA VESHÇ IHRAMIN..

اFARث I LEJOHET HAXHIUT Nث IHRAM...................................

Nث ا`MثNYRث MUND Tث KRYHET HAXHXHI..............................

IFRAD, TEMETT`U DHE KIRAN  - اَلإِفْرَادْ - التَّمَتَّعْ - اَلْقِرَانْ................

DREJTIMI I LثVIZJES......................................................................

Mث GJثRثSISHT RRETH TAVAFIT............................................

GJثRثSISHT RRETH SA`JIT..........................................................

DALJA Nث ARAFAT.......................................................................

GJثRثSISHT RRETH ARAFATIT.......................................

QثNDRIIMI Nث ARAFAT - VUKUFI...................................

Nث MUZDELIFE........................................................................

Nث MINE......................................................................................

PثRSثRI Nث MEKKE..............................................................

UMREJA.......................................................................................

TAVAFI I LAMTUMIRثS APO TAVAFI-VEDA...............

ET-TEMETT`U...................................................................................

EL-KIRAN...........................................................................................

PJESA  II.................................................................................................

DثNIMET PثR KUNDثRVAJTJET Nث HAXHXH....................

KRYERJA E HAXHXHIT PثR TJETRIN - BEDELI......................

HEDJI APO KURBANI I HAXHXHIT...................................

VIZITA E MEDINEI-MUNEVVERES...................................

SHKURTIMI I NAMAZIT Nث RRUGث.................................

SQARIME PثR GRATث Tث CILAT E KRYEJNث HAXHXHIN  

UDHثZIMET E FUNDIT.........................................................